Category: Mandio

Orria, amets bat baino gehiago.

By , 2017/10/24 16:56

Iluna da oraino. Langar heze batek inguratzen gaitu. “Hemendik duk!” dio lagunak esku argi bat pizten duela. Zuhaitz goibelak sumatzen dira. Aski zut izanagatik ere, gure bideak soropil bat dirudi, ardiek moztu berria. Goraxago gurutzatzen ditugu mendizain hauek, haize gerizan tinki tinki etzanik. “Txauri txauri!”ezti batek gelditzen du abian zuten mugimendua; gure bidetik baztertuz uzten ditugu beren gaualdiaren segitzen, goxoan.

Esku argiaren beharra ttikitzen ari da. Bainan iduzki agertzerik ez gaurkoan. Langarra baino gehiago euri zirri-mirria ote den? Laboaren “Maite ditut maite gure bazterrak lanbroak izkutatzen dizkidanean” terrenta batean lelokatzen du gogoak, gero ta lasaiago, libreago.

Orai zangopilatzen dugu, egiten ari den lur gizen bat, jazko pago hosto metak mikro organismo baliosek lur ustel bihurtzen dituztela. “Eskerrak zueri!”

Gure baitako bertze bakterio batzuek ere lanean ari nahi dute: “Horko ihiztari ttatola hortan gosalduko diau, leihorrean!” Piper omeleta, xingar zafla, gasna xerra, ogi “axal gogorra”, baso bat arno, oinak Lurrama sendoaren kontaktuan, lagun bat, hemengo lurrak hazia, egina, “patxa mama” bezain sendo, hemen sortu den mintzairan ari… “Ze behar da geio?”

“Lindux hor berean diau, bixta zoragarria duk gain hortarik; gaur ez dik balio kaxkora joaitea! Mazel hortarik zeharkatuko diau!”

Laster oihan barneko biderri ertxi bat; lehen otomoilak: lau orotara. Gidari guziek agur bat. Batzuek gehiago “ To, zu hemen? Beilara, segurraz ere….” Paradaz balia, gibelera etortzeko taxiaren segurtatzen hasten da laguna. “Ba, ba! Badugu tokia… batentzat!”

Hiru oren iragan dira. Peko aldean hor da Orreagako monasterioa. Toki historiko batean errotua.

Zipatuak gare bainan ez dugu hotzik. Aldatzeko aterpea atzeman, zaku barneko plastikazko poltsatik arropa idorrak atera eta elizara, mezako tenorea baino oren erdi bat lehenago. Barne guzia kokorreraino betea; jadanik. Jende anitz xutik. Aitzinatu, badaezpada, ezta! Pareta baten kontra xutik, nire eremua zaindu. Lagunak tokia segurtatua du… aldare gibelean. Badu astia, ongi baliatzen du, bazkaltzeko tokia erreserbatuz, gibelerateko xofurra aurkituz, gurekin bazkalduko dena gainera, Garraldako bidean.

Apezak sartzen dira, Artzapezpiku bat meza emaile, jendeak ezin hobeki kantatzen duela: Zu Eliza Krixtok bildu jendea. Mezak euskara hutsean segituko du, buruen buru, Michel Cartatéguy-ren predikua barne. Ze kartsutasuna, ze gozamena ! Dena hitz baikor eta errespetuzkoak. (Ez Andredena Mariz entzun ditugun horietarik, azalpenik gabe DAESH-en aldarrikapenen pare gelditzen baitira « Kristoren baitan guziak bizirat itzuliko dira… lehenik Kristo; gero, Kristorenak… Gero,… Kristok, gaizkiaren nagusigo, indar eta botere guziak ezeztatu ondoan, Jainko Aitari erregetza itzuliko diolarik. Kristok errege izan behar baitu, Jainkoak etsai guziak haren oinen pean ezarri arte…)

Orriako Ama, ama paregabea, betikotz da zurea Eskualdun jendea. Mendi gain hortarik, oi nehor gutarik, ez utz zure ganik, urrunt ditakenik”… dio kantikak. Urruñan « agertu » den euskal mitologiako Mariren mezua bezain kartsu, bertze gisa batean.

Gero bazkari eder bat, merke, gure xofurra gurekin genuela, Urepeleko artzain bat, Xalbadorren bertsu zorrotzenak noiz nahi, baina beti apropos partekatzen zituela, gainera, istorio pollit batzu kondatuz, « lehengo modan » erranen luke kostaldeko batek : « Holakoak, halako batez, ateraldia hau egin zian… »

Zerbitzaria euskaraz ari ederki, Orreagan mendez mende dirauen euskal gudu edo kataskari hurbilekoa, bere osaba torturapean hil baitzen…

Arratsaldean bezperak : arrosario bero, salmo bikain, kantu eder. Goizean bezala eliza bete betea, gainezka.

Gibeleratekoan, ilun eta laño pean ikusi ez genituen guziak agerian. «  Horra parabisua ! » dio xinpleki artzainak bidearen erdian geldituz. Etxalde hortan hau, eta hartan hura, ari dira elgarri, bueltta batez, bi lagunak, Aldudarra eta Urepeldarra, Uhaldekoa eta Biperrenekoa…

Bai euskal lur emankorrak dirau, izadiaren, jendeen, abereen lanari esker, eder eta sano, sortu dituen mintzaira, sinesmen, kultur, nortasun, asmoak bizirik.

Itsas-hegia gogoan, bai eta euskararen egoera, Elizarena, amets bat zirudien buruileko lehen asteazken horrek.

Amets bat baino gehiago?

Mandio

San Fermin eta Her. 17/07/27

By , 2017/08/02 06:58

Ez dakit ikusi duzun, irakurle, Spike Jonz-en Her deitu filma, ederra bezain harrigarria. Depresioan den gizon batekin hasten da; amodio istorio amaitu batetik ezin ateratuz ari da. Proposatzen diote lagun bat. Informatikaz sortu boz baten konpainia. Sendimendu eta humorez betea den emazte batena. Bere “burua” hazten ahal duen programa da, “bizitzen” dituen egoera eta esperientzietan oinarrituz beti ikasten ari dena. Fikzio bat beraz. Etorkizunean errealitate bihurtuko dena?

Berrikitan amaitu San Ferminak bai ta ere Euskaltzaleen biltzarrarekin Iruñeara egin bixita gogoan (Artetik errateko, Cisneros kardinala, Iruñeako dorre eliza lurrera botatzea agindu zuena, bere Jainkoaren manuz ari ote zen, gaur egun bertze batzu ari diren bezala?) huna errealitate birtualaz gogoetatzeko gaia.

San Fermin, giristino festazaleen artean gehien ezagutua den saindu hori ere, garai batean asmatu “programa” bat omen da, ikerketak egin dituztenek diotenez. Ikus zer aurkitzen den sanfermin.com webgunean.

Iruñeko gobernadore erromatarraren semea zen San Fermin. Apez frantses batek, San Saturninok, -goitizenez San Zernin- Iruñeara bixitan etorri zen batean kaskoa berotu zion… Joan zen ba Toulouse aldera master bat egitera apezpikutzan, …etorri zen herrira bueltan eta dida batean apezpikutza lortu… laster aspertu zen Euskal Herri langilea bere siniskerietatik libratzeaz, Frantziara itzuli, produktua milaka kristauri saldu eta Amiens-en laketu zuen. Liskarzalea, gizona: agintariekin muturka ibiltzen zen eta azkenerako fin txarra egin: torturatua eta lepo eginda… Haren gorputza Amiensen dago, baina puska asko dauzka munduan barreiatuak (erlikiak). Iruñean bertan hiru ditugu… Xehetasun bat: erromatar kontu hauek guztiak seguraski kondaira hutsa dira….San Ferminen legenda IX. mende aldera sortu zen Frantziako Amiens herrian… iritsiko zen Iruñera, XII. mendean, hortik aurrera ehundaka iruindarrentzat deboziozko santu bihurtu zela.

… Roldan Jimenok… egin duen tesi batean, 1970. urtean, Nafarroako hiriburuko hainbat historiagilek eta Amienseko arkeologok aparteko ikerketa lanetan atera zituzten ondorioak berretsi ditu: San Ferminen historiak ez duela inolako oinarri historikorik

Amienseko… 1264. urteko “Urrezko legendak” dio …Iruñera itzuli zen ebanjelizatzera. Hemen izan zen 31 urtera arte eta ondoren Galietara joan zen. Hasieran Agen-en izan zen, geroago, Beauvais eskualdean eta azkenik, Amiensera iritsi zen… berrogei egunetan hiru mila lagun baino gehiago kristautu zituen. Badirudi agintari erromatarrei ez zitzaiela gustatu inolaz ere eta, detenitu eta kartzelan sartu ondoren, isilpean lepoa moztu ziotela irailaren 25ean (gaur egun haren martirioa ospatzen den eguna)

Roldan Jimeno historiagileak kontatzen digun bezala, garai hartan “hiria kristautu behar zuen santua hautatzerakoan oso ohikoa izaten zen pertsonaia atzerritara aukeratzea, hiriari halako kutsu exotiko eta garrantzitsua eman nahian. Amiensen Fermin hautatu zuten era berean baskoia eta erromatarra zelako eta nahiko bitxia iruditu zitzaielako. Handik aurrera, belaunaldiz belaunaldi ekarpen berriekin denboran aldatuz joan den istorioa asmatu zuten”.

Legenda XII. mende aldera iritsi zen Iruñera, Iruñeko Pedro de París artzapezpikuak legendaren berri izan eta Iruñeko katedralaren altarean berak ekarritako erlikia jarri zenean. Denboraz Nafarroa osoan hedatu zen harenganako gurtzea. Iruñeko biztanleentzat oso bitxia izan zen…Frantziako historiaren parte bat aldatu zuten, Nafarroako hiriburuaren ebanjelizazioa I. mendera aurreratuz, eta Amienseko legendarekin bat ez datorren datua emanez, zeren hark III. mendean kokatzen baitu…istorioa gero eta apainduagoa zen… bi istorioak liburu batean bateratzea erabaki zuten.

Asmaketa hutsa izanikan ere, hanbat eta hanbat jendeek, mendeetan zehar, otoiztu eta eskertu dute San Fermin, hari esker ardietsi grazi errealengatik.

Hari beretik doaz, Vicu korzikar iriko festibalean entzun ditugun solasak; aurkezleak zion: Toki hauetan (elizetan), gure arbasoek hain ederki eraiki toki hauetan, uhin baikor eta eraginkorrak dauzkatenak, mendeetan zehar bizi emozioz emokatuak diren toki hautetan, elgarrekin partekatzen ditugun musika eta boz eder horiek sortu sendimenduek, hazten eta handitzen gaituzte…

Gure sentsu fisikoek sumatzen duten errealitatetik harat, jendeak asmatua edo ez, baditake beraz zerbeit, denen altxagarri

Mandio

Fedeola : gogoa baikor !

By , 2017/07/09 06:57

Eskerrak lehenik euskarari, hots gure arbasoei, hain ongi markaturik gure hitzetan buru muinen ibilera ; Lagaranderie-ren « gestion mentale » metodoa ikasten hasi nintzelarik harriturik gelditu nintzen ikustean  harek aipatu egin moldeak zoin argi eta garbi azaltzen diren euskaran : gogoan eman, gogoan hartu, gogoan atxiki, gogoan ibili, gogoratu, gogoz ikasi, « nun den gogoa han lan egiten », « entzuten du bai,  berea gogoan haatik… ». Kasik dena erraten dute hitz horiek berek, mentala edo gogoa kudeatzez…

Fedeola da aipagai artikulu huntan. Jadanik hemen berean azaldua izana da bere funtsa: bildu modu numerikoan euskal fededunek sortu obra ederrak (kantu, idazki, marrazki eta abar) eta artisten baimenarekin altxor horiek interneten “zintzilikatu”. Badakikezue, eman dezagun, katixima egile batek anitz gauza aurkitzen duela sarean… frantsesez. Euskaraz kasik fitxik . Musikariek, haatik, aurki ditzakete Aupa Jainkoa saileko musika eta partiturak, E.K.E.ren gunean. Eskerrak Jo Maris-i.

Fedeolak hautatu duen lema hauxe da “Gogoa baikor”. Badu zinez gauzak alde onetik hartzeko gogoa eta beharrietarat heldu zaizkion oihartzunek gogo barnea pizten diote.

Aintzinagoko igandean parte hartu dugu Azkaingo Larrun Kantarekin Aldudeko meza nagusian. Loriatu gare hango apezaren entzuten. Euskal gizarteak sortzen dituen gizon nortasun handiko horietarik da. Adin handian izanikan ere, bere hitz sarkor eta zentzuzkoak  ozenki eta kalipurekin entzunarazi zituen. Fede kartsurekin. Elizatik kanpo, zer plaza gizona! Aldi berean, jendeari, bakotxari, hain hurbil delarik. Naturalki heldu zaion hitza euskaraz duela. Bozkarioa sortzen duen monumentu bat.

Gogoa baikor ezartzen duten bertze momentu batzu bizi izan ditugu Alduden. Mikel Erramouspe-rekin hitz egiteko parada izan dugu. “Ea zer zion ba Fedeolaren asmoez, Xalbatekin-eta sortu zituzten kantu ederrak ezartzen ahal ote genituzkeen sarean, denen eskuragarri? Baietz ba, dudarik gabe!” Bertzalde bazkari denboran Graxi Solorzanorekin mintzatu ginen eta hunek ere, eskuzabaleko baietz handi bat eman zuen.

“Segi sortzen artistak, gu, langile xumeak, ariko gare biltzen, ados baldin bazarete.”

Fedea eta kultura taldekoek itxaropen handiz betea dute bihotza (frantsesez?) edo gogoa: bertze euskal girixtino dokumentuen sortzaile eta eragileek ere, begi onez ikusiko dutelakoan fedeola xedean abiatu lan ikaragarria, eta, menturaz, lagunduko ….

Ikus mementoan pentsatuak diren sailak, fedeola.eus helbidean. Jadanik lan frango ibilia dugu, oren parrasta bat iragana ere, bainan, uzta ezerezetik hurbil da oraino… Zerbeit dakienak webmaster lanaz aise ulertuko du. Bertzeek irakur lehen orrialdean ezarri duguna.

 

Alduden bizi izan duguna arraroa geldituko da gure gogo bihotzetan. Guk, zaharrek, gure bidea segituko dugu lasai eta baikor. Plazerrez gainera. Bainan, badugu eginbide bat. Gure lekukotasun sendoak ez baldin badu eragin handirik ere (mementoan), transmisioa segurtatu behar dugu. Bilketa handi bat egin eta ondoko belaunaldi baten eskutan eman dena. Segur da, heldu diren gazteek ezpada, ondokoek bederen baliatuko dutela.

“Eskutan eman” diodalarik, ez da metafora bat: telefono mugikor edo smartfon baten bitartez, non nahi, entzun ikus eta irakurgai bihur litezke, euskal altxor horiek denak.

Bihotz zabaleko lan luze eta handia…

Gogo-bihotzaldi on !

By , 2017/07/09 06:34

Urtarrilaren lehena heldu denean, uste gabean ura diogu opatzen edo desiratzen maite dugun jendeari! Aspaldiko garaietan, hazkuntzaz eta bilketaz soilik bizi zelarik jendea, euskaldunak, bertzeak bezala, ohartuak ziren,  bizia den tokian, ura premia handiko elementua dela.  Udako agorriletan memento txarrak pasaturik, besta egiten zuketen udazkeneko eurien ondotik iturburuak berritz turrustan abiatzen zirelarik. Adio idorte, ongi etorri urte !

Ostoen erortzea, landareen ihartzea ur eskasiaren kondu ematen zuketen ez baitzakiten oraino landare batzuek urte baten edo biren bizia duetela baizik,  edo ta zuhaitzak berak dituela erorarazten ostoak. Ikusten zutena zen ziklo berri bat bizidunentzat : izadi, abere, jende,  (denen onuragarri );

Arrailtzen hasia  lurra, zimailtzen landarea ? Ureztatu eta berritz bere hartara bakotxa ; handik laster jori: landarea azkar, lurra emankor !

Uraren pare, gure gogoak eragin, omen, garenari, egiten dugunari, gure ingurumen guziari…

Ura eta gogoa biak bizi iturri!

Eragin hori alde onerakoa izan dadin badira segur lege batzu ; maluruski menperatzen errexak ez direnak. Diotenaz baikorra eta konfiantzaz betea behar du gogo horrek. Erratea aski balitz ! « Goizero, goizero lanera noa ilun gogoan » dio A. Duhalden kantu batek.

Urte berriaren aurrean xede berriak hartzen baitira, saia gaitezen beraz gure gogoa alde onera bihurtzen !

Lehen gauza, zertan garen ikusi eta hartarik abiatu. Ttikitan genituen asmoak gogoratu ; onartu betetzen ahalko ez ditugun asmoak badirela ; ustegabetarik bete ditugunetaz ohartu eta loriatu ; bihotz xokoan gelditzen zaizkigunak gogora ekarri eta saiatu horien gauzatzera, sineste baikor batekin ;

Bigarren gauza, dugunarekin egin : lasterka ibiltzeko ez baldin bagare on, urratsean ibiltzeko plazerra gozatu, oinez ibiltzeko on ez bagare, prezia otomoilez ibiltzea, … Guen lagun baten gisan :ez du gehiago ikusmenik, ikusi behar da nola baliatzen duen entzumena, beti irria ezpainetan duela, eta… umorea mihi puntan : « Atzoko manifan etzaitut  ikusi ! » erranen du irri sano batekin.

Hirugarrena : arloz arlo, saiatu gure biziaren aintzindari izaten « Nere arimaren kapitaina naiz ! » zion Mandelak.

Bikote bizian. Gisa berean, gogoan ibili elkarrekin betzeko asmoak zertan diren, bainan,  kideak zituenetaz… dituenetaz axolatu eta lagundu gauzatzen, gogo onez.

Profesional mailan baikorki ikusi biharamuna, baikorki lankidea. Batzuek beti lankide onak dituzte, berek diotenaz, bertze batzuek beti txarrak, berek diotenaz hor ere. Asma diferentzia nundik heldu den.

Euskal kataskan ere, garen puntutik abia: iragana hartu den bezala : historian zehar Euskal Herriak bi Estatuen ganik jasan duen zapalkuntza gogorra ikusi ; euskaldunen ihardokitzea ulertu ; hiru protagonista horien bortizkeri zirimolan urrunegi joatearen balantza egin ! Etorkizunari behatu baikorki, hitz egin, gogo onez, urratsak elgarrekin eman. Bilbokoa handia zen : bazuen 15 urte abertzaleak etzirela batu, ezkerrekoak eta eskuinekoak !!! Etokizuna hortik doa ! PPkoek ere, egun batez, urrats bat eginen dute ba !

Munduari begira baikorrak izan ; ikasi Lur gure izarbelaren istorioan sekula baino bortizkeri gutiago badagoela (sic) ; jendea sekulan baino hobekiago bizi dela (sic). Harrigarria bainan orokorki hala da !! Jakina oraino « kristoin » lana badagoela egiteko, denek badakigu zenbat sofrikario baden munduan zehar. Ez ahantzi izadia edo natura bera, hasia dela sofritzen.  Hor ere aterabiderik ezta errespeturik gabe, jendearena bezain bat naturalezarena. Gogo onez edo beharrez, gizakiak hor ere bide egokia aurkituko du. Kausitze eta petto, petto eta kausitze, itxaropena nagusi !

Eliza katolikoan Frantxua Aita sainduak, askatasun gehiagorekin pasatuko da hitzetik obretara, agian ! Batinako 2. aren haize frexkoa berritz sentitzen ahalko dugu beharri xokotan

…..

 

Gogoaldi on irakurle. Iturburuko ur hotx gardenak biziari on egiten dion bezala, zure gogoa izan dadila frexko, baikor eta borondatetsu ; bilaka dadila onuragarri zuretzat, zuk maite ditutzunentzat eta zure ingurune guziarentzat ! Hauxe zion Joanes Etxeberri, Ziburukoak 1627-an:

Iauna khen dietzadatzu gogoetako harrak,

Landa behar alhorrari, nola Kharlolaharrak…

 

Diosesako euskara frantsesez.

By , 2017/07/09 06:24

Gizarte zibilak euskararen alderako parioa egiten duelarik diosesak alderantziz.

Ipar euskal Herrian, Euskal Herria 2010 topaketen ondotik sortu ziren 90-ean Euskal Kultur Erakundea, 94-ean Garapen Kontseilua, 95-ean Hautetsien Kontseilua, 2004-ean Euskararen Erakunde Publikoa. Ez da guti! Bainan ez ahantz gogoetetatik obretara pasatzeko Deiadar manifa frango egin zela ( Bortz, 89-tik 2009ra; bertze bat 2012-an). Oraiko Ikas pedagogia zerbitzua egituratzeko zenbat tira bira etzen izan! Laborantza ganbararen kasuan bezala: Estatuak ezin utzi iniziatiba euskaraz ari diren pribatu batzueri! Manifa eta ekintza frangoren ondotik: euskara gero ta gehiago hor erakaskuntzan, Herriko etxeetan euskara teknikalariak…, Herri-elkargoetan euskarazko ikuskizunak proposatuak… Laborantza ganbara bat, nekez sortua bainan 10 urte ospatu berriak dituena. Gazteak gero eta euskaldunago sentitzen dira.

Erran gabe doa anitz badela egiteko oraino: ofizialtasuna, Ipar Euskal Herri administratibo bat…. Bai eta ere euskara agerian sailean: hala nola Kontseilu orokorrak euskal mendiari buruz egin lanaren kasuan: lan ederra bainan panel guziak frantsez hutsean, gainera hauek itzatuak goresten duten obraren erdian. Protesta bat egin eta Larrungo mazelekoak kenduak dira. Agian berritz agertzeko, elebidun oraikoan!

Baionako diosesan gero eta euskara gutiago. Jakina, elizatiarrak bakandu direla eta beraz euskaradunak ere. Bainan haur eta gazteen artean euskara garatzen ari delarik, nola prestatzen ote du geroa hemengo diosesak? Zaharkitu ideia batzu aintzinatuz eta euskara hiltzen lagunduz? Nun bizi ote dira diosesako buruzagiak? Euskal errealitatetik harat dohaike… Ez dute ikusten euskal kultura bizi dela, herri bat eraikitzen ari, euskal jendeak bere nortasunarekiko duen atxikimendu baitezpadakoa suspertzen ari? Adibide batzu:

Katedraleko argibide panelak frantsesez, españolez, inglesez eta kitto; Mikel Duvert-en “Le paroissien ordinaire” gutunaren ondotik: “ça arrive, c’est en cours, il y en aura en basque, nous attendions de trouver quelqu’un qui aurait un bon niveau pour les traduire car on voulait un bon niveau, il faut que le basque soit à la hauteur de ce que l’on attend” (Katedraleko rektorearen idazkariak).

Denak argian aldizkarian

Barbier

Senpereko erretor izanaren testu baten itzulpena agertzen da. Ez dugu hori gaitzesten bainan bai jatorrizko idazkiaren eskasa; haren ezagutzea, gozatzea ez ote du merezi euskal irakurleak. Huna zati bat. 14eko gerlaz ari da.

Gure Piarres maitea,

Zu etxetik urrunduz geroztik, hitsik daude gure bazterrak. Hirri guti da hemen gaindi. Ezpainak ikaretan, ama gaixoa harat-hunat badabil etxean; othoitzetik ez da gelditzen, eta nigar bat baino gehiago badiot iku-

sirik. Arima-herratu bat iduri du aldiz aitak, eta, maiz aski, xut-xuta hantxet dago, behereko sorhoan, keetaren aldean. Han azken aldikotz ikusi zinituen, eta dudarik ez da han agertzen ikusi nahi zinduzkela berriz ere, eta lasterxko. Ganix furfuria batean lothua da kanpoko lan guzieri; eskerrik ez dio gehiago hain maite zuen turrutari. Haurrak jostatzeko ganarik batere gabe dira, eta Xuriko saingaka artzetik ez ahal da behin ere athertzen.

Zato laster etxerat, Piarres maitea; huts bat bada hemen zu joanez geroztik, zutaz bertzerik ez baita huts hura betheko duenik sekulan…

Dena aurki daiteke hemen: http://klasikoak.armiarma.eus/pdf/BarbierPiarresII.pdf 29. orrialdean.

-Euskal herriko Elizaren sinesgarritasuna jokoan  gogoetaldiaz, bost axola. Hemen berean agertu zen.

Gaia: Euskarazko pastoraltza zerbitzua , Aillet apezpikuari,
Maite Irazoqui eta Peio Ospital-ek,
2009 an aurkeztu eskakizuna. ( Txoxten osoa hemen: www.talaia.net/ )

Geroztik zer ardietsi da?

A- 5 urteren buruan Apezpikuak arartekolari bat bidali duela Fedea eta kulturaren bilkura batetara. Hunek entzun gintuen eta erran gure doziereko eskaerak aurkeztuko ziozkala Apezpikuari.

B- 6. urtean, arartekolaria etorri zen, ez Apezpikuaren errepustarekin, bainan lehen aldian egin zuen ohar berarekin: “Zuen kezkak parropioetako apezekin behar dira ikusi”. Berritz zehaztu geniozkan FTK-aren proposamenak; joan zen, oraikoan aipatuko ziozkala Marc Ailleti.

C- Ondoko bilkura batetara etorri zen: Ba eta, Mikel Erramouspé ikusi zuela, eta harek ziola, gazteak biltzen ahal zirela kantuari esker, eta bazela liburu interesgarri bat, frantsesez, itzultzen ahal genuela euskarara…. “Eta Marc-ek zer dio???” genion galde egin. Berritz gauza bertsuak aipaturik bitartekariak erran zion guen taldeko apezari “Goazen elgarrekin Apezpikuaren ikustera.” Hunek: “Ados! Baina laiko bat ere behar da ordezkaritza hortan.”

D- 15/02/26-eko bilkuran, denek nahi zutelarik jakin “Eta noizko da hitzordua?” gure bitartekaria ez da etorri. Mezu bat igorri du Apezpikua ados zela bilkura egiteko. Bainan data proposamenik ez!

Diosesako arduradunek, jendetasunaz gain, zer egiten dute Redemptoris missio Jean Paul 2. ren 1990-eko letraz : « Ebanjelioari gorputz eman populuen kulturan”. Fedea, kulturaren baitaratzeaz ari zen Aita Saindua. Fedea eta Kultura taldea ere.

Asmoa du hastapeneko fedea eta kultura egunak bezalako zerbeiten antolatzea, euskaraz, deneri idekia bat bateko itzultzaile batzueri esker. Agian Diosesatik ardietsiko ditu diru laguntzak bai egun horientzat bai Euskarazko pastoraltza zerbitzuarentzat.

Mandio

Euskal Herriko Elizaren sinesgarritasuna jokoan.

By , 2017/07/09 05:57

Euskal Herriko Elizaren sinesgarritasuna jokoan.

Fedea eta kultura deitu elkartea biltzen da ardura. Bere mementoko kezkak, bertzeak bertze, hauek ditu :
-zertan den 2009-an Peio Hospitalek eta Maite Iratzoquik apezpikuari egin proposamena,
-euskarazko elizkizunen eskaintza parropietan, irratian eta telebixtan.
-apezen izendatzeetan eredu bat ba ote den … Parropio euskaldunetan, euskaradun apez bat, adibidez.
-Webgune baten ornitzea : www.talaia.net dozena bat atal desberdinekin.
-…
Huna Marc Aillet jaun apezpikuari Maite Irazoquik eta Peio Ospitalek aurkeztu eskakizuna, 2009-ko azaroaren bederatzian. Talaia.net gunean testo osoa aurki daiteke.
Holaxe deitzen da:
EBANJELIZATZE MISIOA OLDAR BERRITZEKO :
EUSKARAZKO PASTORALTZAREN ZERBITZUA.
Zerbitzu horren ardatz nagusiak hauek litazke:
*Elizbarrutiko Zerbitzu ororekilako ardurakidetza, hala nola :
Katekesia : gidaliburuak eta hainbat dokumentu
Liturgia eta sakramendu pastoraltza:
‒ dauden iturriak, errito-liburu, kantutegi, internet gune batean bildu, tresna erabilgarria
parropietako liturgi taldeen eskuetan jartzeko
‒ sorkuntza eta errepertorioaren berrikuntza sustatu, tokiko eta aldi berean katoliko fedearen
adierazpena bultzatu
‒ ohidura eta debozio herrikoiak ber-ernaldu
Informazio eta komunikazioa: apezpiku ordezkariaren eta euskal prentsaren arteko artekaritza, webgunea. (Gaur egun badago: http://diocese64.org/actualites/65-langue-basque-euskara)
Gazteen pastoraltza : adibidez San Andres auzoko unibertsitateko ikasleak.
*Apezpikuak sortu hiru erakundeekilako ardurakidetza: “misioaren behatokia”, “behatoki soziopolitikoa”, “bizitza-zaindia”.
*Apezpikutegiak argitaratu agiri ofizial guzien idazketa edo itzulpena.
*Bi edo berdin hiru hizkuntzetako sinaletika.
*Pastoral-egileen euskarazko heziketa eta trebakuntza.
*Pastoral-egileekin elkartu, “urrundueri” hurbildu, bokazio berriak sustatu.
*Biarnesdun elizbarrutiarrekilako harremanak.
*Mugaz haindiko euskal elizbarrutiekilako harremanak.
Zerbitzuaren konposaketa
Hementxe gainean aipatu lehentasunezko lan-ardatzak ikusirik, hamar edo dotzena bat presuna behar litezke, gizon ala emazte, laikoak, eta, hauen buru, Apezpikuak izendatu eta misionatu denbora osoko bi animatzaile.

Eskakisun horren berme, ondoko testueri egiten diote erreferentzi Maitek eta Peiok:

Parisen, U.N.E.S.C.O. erakundearen egoitzan, 2005ko ekainean iragan mahain-inguruakari idatzi gutunean, Benedikto XVI. Aita Sainduak artoski lehiatzen zuen Jean-Louis Tauran Kardinala “…kulturaren zinezko politika baten bideratzera, indar ekonomiko eta politikoen arteko neurkerak askotan arriskuan jartzen dituen identitate kulturalen zaintzeaz arduratuz…”
Tokiko Elizeri doakiote beraien pastoral eremuan betebehar hau deklinatzea, ahalbide
eta tresna egokiak asmatuz, kultur egoera berezien arabera. “Betebehar hunek Elizaren ibilbide osoa markatu du bere historia osoan zehar et gaur sentiberatasun eta premiatasun handiz tratatu beharra dago…” (Redemptoris missio, 52).
Betekizun neketsua da, tentsioak sor litzazkeenak. Adorea eta kemena galdegiten du, berdin zehaztasun espirituala eta argitasun teologikoa, eta funtsez bihotz-berritzera deitzen gaitu. Baina gaur ezinbestekoa agertzen zaiku.
Euskal Herriko Elizaren sinesgarritasuna dago jokoan eta, ondorioz, Eliza osoarena. Huni doakio, orai eta hemen, “kulturen arteko parekotasunean, errespetuan, harreran eta topaketan oinarrituriko bakearen bilaketan” (1992ko Sinodoa 2. kap., 4. art., 40. or.) bere ekarpena egiteko gaitasuna frogatzea.
Mandio

Haize hegoak hurbiltzen ditu mendi urdinak bistara…

By , 2017/07/09 05:47

Uztaritzeko doinu goxo horrek gogorazten dit San Frantses seminario ttikia.

Errobi ibar zabala peko aldean. Baiona arte hedatzen dela. Bi lagun erdi etzinta, jostalekua mugatzen duen pareta tripa azpian, zoingehiagoka ari: “Gorri bat!… 14!”. Ixtanpaten buruan errefera: “Urdin bat!… 12!”. Behereko bidean iragaiten ziren otmoilak zainduz pasatzen zuten denbora.

Gu, barra finkoetan ari, zoinek alema, zoinek eskuaira…. Anitz futbolean, trebezi handirekin. Banaka batzu platana baten kontra geldirik. Hauei ez zitzaien mintzatu behar: puni baitziren, “oren bat xoko” zigorra bildurik; oren erdi bat edo laurden bat eginen zuten gaur, bihar edo etzi gaineratekoa, aldi guziz, zaindariak izenpetu paperño bat sakelaratzen zuten altxor bat bailiran, ageri horrekin baitzen frogatzen, punitzailearenganako zorra kitatua zela.

Pianoak entzuten ziren. Egia erran piano harrabotsak, ez baitziren batere harmonian ari; “aspirant” (apez-gaiak) deitu hamar bat ikasle, bakotxa bere gelatxoak, norbera bere mailan, gogo onez edo gogo kontra “Méthode rose” famatuko ariketak egiten.

Ingeles irakaslea, bere gelatik balkoira sar eta atera, metronomoa bezain erregular. Bagenekien zenbat denboren buruan ikusiko genuen berritz bere burusoila. Gu hari begira irriz, hura, begiak brebiarioari itzaturik.

Ezkilaren hotsa: “Tripan tximeletak” hegoaldekoek dioten bezala, batean latineko irakaslearen humorea nolakoa izanen zen genuela kezka, bertzean, matematiketan, gure aldia hurbiltzen ari zela, arbelera joatekoarena, edo, dena hitzez hitz ikastea nahi zuen historia irakaslearen aitzinean, huts gehiegi eginen genuela, edo, estudio denboran zigor kolektibo baten biltzeko beldurra…

Estres horiek denak gaztetan fite gainditzen dira: lagunekin pilota edo irri partida on bat, gaueko lo ona eta hara!

Gogoratzen dut ere lokartu aitzin zaindariak ezin hobeki irakurtzen zigun ixtorioa, “Les vieux de la vieille”, bertzeak bertze: ilunpea, bakotxa bere gisan ohean kokatua, denak goait noiz entzunen zen supiztekoaren kraskakoa; hunen ondotik “Ha!” orokor ezti bat, kandela pixten zen eta Roger Idiarten burua agertzen zen gela-itsuaren gaineko aldean, eta, haren komediante boza plazerrez entzuten genuen, begiak berritz hesten genituela…

Gogorat heldu zait ere, nola gan ginen, kontrabandoan, gau beila baten egitera oihanera. Guen ohetegiko zaindaria aintzindari. Lehenik probarazi zigun ixil-ixilik ibiltzen ahal ginenetz: 80 nerabe ohetik garbigelara, indianoen gisan, den mendren harrabotsik gabe. Proba gainditu eta, eskalera beheiti, Superioraren gela aitzinetik, ttikien estudio gelako leihotik salto, ixiltasuna atxiki pixka bat urrundu arte eta hara!

Obligaziozko eguneroko otoitzaldi edo mezen pisua gogoan dut oraino partikularki igande arratsetako bezperena, ondotik heldu zen afari desgustagarriarekin batean (nulla hoztuak, margarinarekin eta zozizon xerra bat edo bi).

Ez dut haatik, nere lagun guzien gisan, hango apezen kontrako karratxurik batere. Berriki atera den liburu baten idazleak bai. Bakotxak bere sentimendu eta ibilbide.

Garai bateko metodoak erabiltzen zituzten. Etziren ez apez guziak komeni zitzaioten tokian, ba ziren pedagogia gutikoak. Hala ere ez dugu nabaritu perbertsorik. Bakotxa ari zen bere ahalen arabera, geihengoaren ildotik giristinotasunak ekarki zuen inibizioa nortasunean, euskal izaera ezeztatua. Adibidez, geroztik jakindu dut, gurekin euskara sekulan ahozkatzen etzuen batek zuela idatzi “Manez azeri”, “Les fourberies de Scapin” obraren itzulpen bikaina. Euskal herriaren aldeko jakingabezia handia ere bazegoen irakasle anitzen baitan. Baten solasak: “L’indépendance du Pays basque ? Avec quoi? La fougère et le touya?”.

Nola ez gogoratu ere nola desobeditu genion superiorari 68-ko maiatzean.Memento loriagarriak bizi izan genituen, luzeegi hemen kontatzeko. “Iraultza” haren ondotik utzi gintuzten autodiziplinan estudio geletan. Ze denbora galtzeak! Ikasi beharrei buruz, bai. Biziari buruz ez. Aterabide bat aurkitu genuen azkenean, guen arteko hitzarmen bat idatziz eta izenpetuz.

Gogoerak (sic) aldatzen dira, onera, epe luze bati begira bederen.

Uztaritzeko kantu horrek kontatzen du nola apezgai bat xedez aldatu zen:

Uso urdiñak uso beltxari musu eta amodio; / Beltxak ordainez urdiñoari halabiz erraiten dio.

Aitaren erreakzioa 1870ean: Mizpira-salda zer tisana den erakusi ondoan: Xito ausarta hago kaiolan lumatu arte zuhurki; /Aitak bazakik kaiola hori noiz behar dauian ideki.

Aitari erran niolarik, 1972-an, apezgaigoa uzten nuela… etzuen hitzik atera.

Mandio

Etxexuri.

By , 2017/07/09 05:26

Jean-Michel, eman duk beraz hirea, den dena…

Elgarri burua berotu genian Akizen, ba ta behar genuela paraxutismoa frogatu, batzu kooperante gisa bazihoazelarik. Nik nere anai gazteena bezainbat egin nahi nian (jadanik bukatua zian soldadugoa paraxutista gisa). Kasernaren hautua izaten ahal baitzen soldadugoa aitzin ikastaldi bat segituz, egin genitian lehen jauziak elgarrekin, Poitiers irian.

Gero nik Baiona ardietsi nian, hik Paue. Laster ohartu gintian gradudunen artean « asto » batzu bazirela bainan kalitate handiko « gizon » frango ere. Hala ere, nik egin ahalak egin nitian soldadu soil bururatzeko urtea; hi aldiz sarjentu atera hintzen.

Jende xumea huen hire giristino eta apez arrangura. Langile munduan engaiatu hintzen hastapen batean. Zonbait urteren buruan ohartu hintzen bertze langile xume mota batek ere hire beharra baziala: kasernetako soldaduek.

Hortik landa eskaini hioten hintzen guzia. Heien bizia partekatuz, ba airetan, erortze askea frogatzeraino, ba mendietako xendretan, egunaz edo gauaz, berdin helikoptero bati zintzilik, bortz edo sei gizoneko mulko batean barne… Hurbildik segituz beren misio gogorrenetan, Sarajevon (hemen kroaziar bahitu batzuen libertatea ardietsiz gainera), Ruandan, Afrika Erdiko Errepublikan, Albanian, Txaden, Afganistanen… Ikusi dituk lagunak hil-hotz edo larriki zauriturik etortzen etxera ; heien familiak sustengatu dituk, memento larrietan bezala zorionean, ezkontza ala bataio frango eginez…. Hintzen guzia eskaini diotek, hire begi urdin zorrotzen gibeleko onena.

Adina hor, utzi behar izan duk « operazionetan » parte hartzea, hala ere apez lana segituz soldaduen zerbitzuko. Baina ez hintzen gorputza zahartzen ikusteko egina. Hire lagun zonbaiti gertatu bezala, ustegabean hartu duk « tirokada » latz bat sabelean. Aurre egin diok, zutik bururaino, paraxutisten otoitzaren hitzen erran nahia  gero eta argiago egiten zitzaialarik

…. Eman iezadazu Jauna

gelditzen zaizuna…

Galdetzen ez dizuetena :

Segurtasun eza, kezka,

Arrangura eta ekaitza.

Sofrikarioa… borroka !

…. Baina ere :

Kuraia, bertutea, eta fedea !…

Borrokatu haiz, beti bezala izpiritua argi. Gan den udan, zutabe huntan berean, hobetze baten esperantzarekin proposatu nian, mendi kasko baten igaitea azken aldi bat, Ossau hain zuzen, elgarrekin egin eskalada ikastaldien ondotik upatu genian lehena. B plan baten proposamena egin nian ere : hegazkin txar batetik ikusi, zapaldu genitian 3000-ko guziak,  denen ikuspuntuak berdintzen diren altura hortan idazten nian… Bai, arrazoin duk, oraino gorago gatea hobe, elgar ulertzea segurtatzeko. Hire hitz-ordua goren gorenean finkatzen duk beraz. Ados.

Ados bainan, har zak pazientzia, orai badukek nahikoa, guk ere nahi genikek gure onena eman… guk denbora behar diagu hortarako, hire, gure goiko lagun hori ados baldin baduk.

Izan hadi.

Mizel

 

P.S. Ehorzketetan, nahiko genian hitz bat erran, baina dena antolatua huen, lausengueri ihes egiteko. Haatik,  hain hintzen estimatua, ez duk isilarazi ahal izan hire  buruzagi bat: bere hitzaldi zoragarriek hunkitu gaitiztek, batek kasernan eta bertzeak elizan. Hik ere egina huen denek gogoan diteken bat, 2016eko San Mixel egunean. Agian norbeitek atxemanen ditik eta zabalduko hire prediku paper mutturrak!

Tikka eta…

By , 2017/07/08 17:10

Azkaindar talde bat ibili berria da Nepaleko mendietan zehar, trek bat eginez, zoragarria bezain aberatsa,   Tibeteko muga hunkitzen duen Tsum haranean gaindi, Tamang populuaren bizi toki harrigarrietan barna. Irri eta jestuez kanpo harreman guti genuen jendearekin. Miresgarria zirudien ba!

Huna zer zion, frantsesez, Tamang gida gazte hunek; azaldu zigun tenplu guzietan (eta bere zakuan) aurkitzen den marrazkiaren erran nahia. Bere hitzak:

“Denek daukate hirugarren begia. Horrek digu ematen buruargitasun famatu hura (clairvoyance). Esposatzeko adina datorrenean, buraso, lagun, aitatxi… holako jende batek ezartzen digu tikka*. Horrek erran nahi du: Orai erantzule zare, familiatzeko eta gizarteratzeko ardura hartzen ahal duzu! Eman dizugun tikka horrek irekidura bat eraginen du zure baitan.

–Hori da budisten munduan? Jakesek.

–Bietan. Hinduistak tikka gorria erabiliko du, errizari bermiloi gorri bizia nahasiko baitio. Budistak aldiz, (ez denek haatik) ez dio deus nahasten. Guk, Tamang populukoa naiz, kolore xuria baizik dugu erabiltzen; erraten da normalki hala behar dela, hori baita garbitasunaren kolorea.

Egia erran sudurra ez da arras hola ez? Hori da gehiago galdea edo galderazko puntua. Bai eta ere bat zifra Nepaleraz. Budistak dio: munduan gaindi gauza pilla bat badago zatiketa bideratzeko, zatituak gare kasten arabera, sexua edo herriaren arabera, bainan gure bizia gure sufrikario, pena, berdina da; Europar, Afrikar, maskulino, femenino, ttiki edo handi izan, sentitzen dugun sufrikarioa, pena berdina da. Hori, gizakia edo jendakia bat delako.

Zendako galderazko puntu hori? Galdeak egin behar baitira atzartzeko edo ernatzeko. Budak hori egin du galdeak sortu eta gogoan ibili, gogatu luzaz, eta gero ernaturik zegoen… Hori egin behar da, ez? Trebatu… (Gautama 6 urtez egon zen gogoeta egiten, argialdiz argialdi, Buda –ernatua, iratzarria- izan aintzin.)

Bertze solas hauek Katmanduko bertze gida baten ahotik:

Lurra bat da, hatsa bat.

Ipar, hego, ekialde, mendebaldek

ostertza bat.

Jendaki-arima bat,

Izatearen helburua bat.

Bizia harmoniatsuago da

denak bakoitza garelarik.

 

Zamariek alaitzen zituzten gure arratsak Resham firiri* beren kantu loriagarriarekin. Huna zer bilakatu den euskaraz:

 

Munduan gaindi,

eskua zabal, jendea jende,

munduan gaindi.

 

Bazter eder, arte berezi,

sinesmen harrigarri!

Lan ta lan,

bizi gurpila itzuli ta itzuli!

 

Nik oinak zure lurreanta

zuk, zureak nerean!

Ulertu

eta batean onera Bizia!

  


 

*Ttitta. * youtube.com

FEDEOLA

By , 2017/01/20 12:59

Euskal herriko Elizaz gogoetaldia iragan zen susmatu bezala. Ederki bainan oihartzun handirik gabe. Adin bateko jende multxo bat bildu zen. Gazte bat ere. Denak fededunak eta euskarari atxikiak. Erran zen zertan den euskal pastoraltza zerbitzua, parrokia batzuetan zer egiten den, diglosiaren akatsak saihesteko zer egin behar den, euskarazko katiximak dituen zailtasunak aipatu ziren, kantutegi berri baten sortzeko gogoa eta asmoa azaldu. Egun eder bat bizi izan zuen jendeak, bere kezkak eta bazkari xinple bat elgarrekin partekaturik. Hortan geldi.

Hemen berean erran nuen nola antolatu beharko zen egun hori, saiatzeko bederen, jadanik konbertituak diren jendeetarik urrunago hedatzera prediku eta gogoeta.

Giristino fedea, ahalik eta gehien euskaraz bizi nahi dugunen kopurua ttikia da eta ttikitzen ari. Gazteak ez ditugu gurekin. 45 ginen urtarrilaren leheneko meza nagusian, 4500 biztanle badirelarik herrian. Gizonetan gaztena nintzen, nere 65 urteekin.

Geroari begira, noizpeit euskal herriko gazteriak berritz hurbildu nahi baldin badu Elizatik, euskaraz nahiagoko duela aurreikus daiteke, euskaraz bizitzearen hautua egiten baitute gero ta gehiago euskal herriko burasoek. Ordu da bil ditzagun euskal kulturak sortu dituen altxorrak, molde berriak proposa. Hots, geroa baikorki presta. Hori guzia aski argiki azaldua diogu Apezpikuari. Ele lehun batzu bertzerik ez du bildu Fedea ta Kultura taldeak. 7 urtez.

Ez dugu hortan etsituko. Euskal pastoraltza zerbitzua ez da ele zuri batzuetan oinarritzen ahal. Bertze gisako zerbeit abia dezagun.

Harrizkoa lortu artean numerikoa egin daiteke zerbitzu gune hori. Hor gure altxorrak bildurik noiznahi erabilgarri izanen direla. Izpiritua eta gogoa lantzeko tresna baliagarriz beterik eta memento berean sortzaile, burdina edo gasna ola baten gisan. Fede ola.

Erranen da badagoela jadanik http://diocese64.org webgunean gisa hortako zerbeit. Sar gaiten eta ikus. Ikurriña klikatu eta agertzen dira atal hauek:

Liturgia: ongi egina.

Igandetako eta bestetako irakurgaiak: ederki.

Aita Pagolaren gogoetak : gruposdejesus gunera erematen du.

Sainduak: ??

Katekesia : kasik fitxik euskaraz.

Agiriak : hiru dokumentu interesgarri.

Loturak. Elizbarrutiak : Bilbo Donostia Gasteiz Iruña Tutera. FTK: Atalai.net. Liturgia: Amunsa. Bakea: Atxik berrituz (Blogara eremaki du eta hor ikusten da, Bakea kantatuz 2017ren iragarkia. Erran gabe doa hunek Diosesako gunearen atarrian beharko zuela).

Hedabideak: Lapurdi irratia, Mezak Euskal Irratietan, Mezak Euskal Telebistan: Hau ere ederki.

Baionako Diosesako guneak mereziko zuen zinezko euskal atal bat. Apezpikuari aipatu genion ba…

Fedeola guneak lan franko galdetuko du. Indar guziak itzali aitzin segi dezagun bilketa eta ahalaz sorkuntza. Baikorki. Gure partea egiteaz loriaturik. Fedeola gunean ezar daitezke:

Katiximari buruzko dokumentuak. Ahalaz sortuak.

Otoitzak.

Kantikak, beren doinuekin.

Haurren kantak beren doinuekin.

Doluan direnei zuzendu otoitz eta hitz pizgarrak.

Salmoak beren doinuekin.

Sorkuntzak : kantu eta bertze.

Gaztei egin proposamenak.

Kanta Jaunari”-ren inguruko lan aberatsa.

Herri mintzairen aldeko testu ofizial sakonak, euskaraz baino gehiago erdaraz. Frogadun argumentoz jabaldu ditzagun lañoki, jende berria etorri arau sortzen diren kataskak.

Pastoraltzarako proposamenak.

Munduan zehar sortu testu ederren euskal bertsioen atala.

.….

Bada non josta! Lehengo auzolanen gisan joka daiteke…

Mandio

 

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu