Category: Johanes Bordazahar

Hergaraiko azeri zaharra

By , 2017/11/07 17:33

Alegia batek dio, halako batez, izigarriko negu gorriren aztapar zorrotz izoztuek bortxatu zutela azeri zahar gosetia Garaziko mendietarik Hergaraiko etxalde bazterretara. Bidenabar, goi gune batetan, arkume hil-berri batekin bekoz-beko gertatu zen. Hain segur laborariek utzia, saiek jan zezaten.

Ustegabeko maukaz baliaturik, jaten hasi eta lehen gosea eztitu orduko, azeria ohartu zen  otso aldra bat hurbiltzen ari zitzaiola haragiaren haizea harturik.

Azeria, harrapakina hortzen artean hartu-ta, zalukara urrundu zen. Eta erreka bazterreko zilopa batean  karkasa gorderik, berriz bide bazterrera atera. Hantxe, haritz pean lasai jarri zen,  ezpainak milikatuz, pokerka, alegia asebetea. Otsoak saldoan jadanik hor:

  • Azeri ! Iduriz hemen bada jatekorik !
  • Jatekorik ? Hemen ez ! Baina behereko etxe bazterretan baduzue nahi bezainbat ardi,  bildots eta marro ! Ni, ederki haragi freskoz aserik, handik heldu nauzue. Ardi hilak pentze bazterreko sasietara botatzen dituzte.

 

Otsoak, berria jakin bezain laster, tiroan lekutu ziren, bidean behera. Haien tarrapatari oharturik, gatu pitots bat ausartu zen bideska beretik. Azeria kurutzatzean, berri ona jakinik, gain behera hura ere. Gero beste azeri pare bat gertatu zen, jakin nahiz zeri zor zitzaion animalien bapateko presa. Zerbait jateko bazenetz. Baietz bazela zer jan: ardi hilak pentze bazterretan ihaurri. Haiek ere bidean behera xixtu bizian.

Azeria pentsaketa hasi zen:

  • Denek sinesten nitek. Baina bitxia zaitak halere, nolaz gezur xoil batek horrenbeste animalia mugiaraz dezakeen !! Ene gezurra egia bilakatu bide duk ! Nork daki nik errana ez denetz egia ?

       Horrela  gure azeri zaharrak ere hartu zuen herriko bidea, ahalik eta lasterren, ustez eta berak erran gezurra egia zen!

 

Horra nola gezurrak indarra hartzen duen errepikatzearen bortxaz, egia bilakatzeraino.  Gezurtaria bera sinesle bilakatuz.

Bada eginmolde bat, batez ere media nagusi eta sare sozialetan, orain zabaldua dena. ‘Egia-ostea’ deitzen dutena, (frantsesez post-vérité, ingelesez: post-truth). ‘Egia osteak’ erran nahi du egiazko gertakariari ez zaiola kasu handirik egiten, bainan bai inguruan sortzen dituen  emozioeri: gutiziari, sineskeriari, berdin herrari, mendekuari, maizenik beldurrari. Hergaraiko bazterretan haragirik baden edo ez, ez da kontua, horren inguruan azeri ahoberoak airatu duen errautsa,  sortu duen zurrunbiloa, hori bai.

Errex zabalduko dauzkigute ustegabeko berri harrigarri eta eskandaluak, alde jakin bateko interpretazioekin. Edozein erdi-gezur erraitea, bere kontestutik kendurik, bidezkoa da  ardietsi nahi dena lortzeko. (Demagogia !)

Diote Brexita bozkatu duen Bretaniar ainitzak ez duela Europatik atera nahi, baina bai sistema aldatu edo zigortu. Horrelakoxea omen da Trumpen eta Le Pen-en alde bozkatu duen gehiengoa. Bozkatzaile mota horrek ez du pentsatzen bozkatu duen hautetsiak irabaz dezakeenik. Indarrean dauden hautetsiak zigortu beharra besterik ez du helburu ! Gero bai urte luzez, frustrazioak, nahigabeak eta damuak marruskatu beharko. Eta makurrena hau da: Hergaraiko azeriak, sasi guzietakoek bezala, ez diola egundaino utziko azeri izaiteari  !!

 

Johanes Bordazahar

 

 

Mahatsaren orpotik dator mama gozoa

By , 2017/09/21 05:18

Ebiakoitz aratsaldea, mendi mazelako espaloietan (terrazetan), urrietako iguzki goxoak perekatzen ditu mahats aihenak. Bada ele, oihu eta irri. Txik eta txak, klask eta klixk, xedarra-haixturrak dantzan… Mahats-biltzeak!

“Hasi dituk ! Hasi! Ez diat nahi senditu haizturren ausiki hotza.

-Laster kaput gaituk !

Bi mahats molko dira, zukuz hantuak, bat besteari horrela mintzo.

-Nahiago nikek xori baten mokoa senditu.

-Nik azeri baten mihi leuna.

-Ez diat moztua izan nahi! Sobera maite diat iguzkiaren musua !

-Zergaitik behar gitiztek moztu ?

-Egin beharra ongi egin diaguk, fruitu joriak bete betean ekarririk, azkenean gureak egin dik! Gutaz artatu dituk eta orain ordaina behar dieguk eman.

Urrundik entzun da elizako ezkilen oiharzuna. Ilunabarreko bat-bateko ixiltasunean, hotz ikara batek hartu ditu mahats molkoak. Ilunabarrarekin, aire hotx hezea, sedena, sartu da zeiharka. Gatu bat,  ttipi-ttapa, mahats molkoeri hurbiltzen zaie, harri kozkorren artetik.

-Bisitaz heldu natzaizue… Badakit, zorigaitzez, bihar moztuko zaituztetela !

-Bihar ?

-Soto inguruetan bazterrak airean derabiltzate. Dupak eta zubanak hutsak, mahatsaren behar gorrian daude. Beren haixturrekin laster hor dituzue.

-Behauzu hortik !

-Moztu ta gero metatu, lehertu, xehatu eta zangopilatzeko… tinkatu eta orenak hartzitzen utziko zaituztete. Lurretik bildu eta iguzkiak ontu dauzuen zukua bestelakotu arte. Mama gozoa atera arte.

-Mama gozoa ? Zer derasazu ?

-Bai ! Egun mahats eta bihar arno izanen zirezte. Nola mahastizainak hazi eta artatu zaituzten berdin xehatuko zaituzte. Nola egun preziatzen zaituzten, bihar kurutzefikatuko zaituzte eta etzi goretsiko. Hori omen da biziaren deia, biziaren muina. Maitasuna ere deitzen dutena… Ukan duzuen hoberen hori, zuek ere, zuen aldian, osoki, ematen duzuenean.

Mahats ondoak maitasunaren ikara senditu du lur azpiko erro mutturretik aihen puntako hostoraino.

-Ez dakizue dena oraino, segitzen du gatuak. Zuek eman odol zuku gorria, bizpahiru ilabetez, kupeletan preso atxikiko dute. Gero edari berri hori neurrian edanez jendea bizkortuko duzue, haren bihotza kantuz alaituko, gogoan iguzkia piztuko diozue, gorputza haizea bezain arin dantzan emanen. Flakoak azkartuko eta azkarrenak ahulduko.

Hau entzutean bi molkoak mutu daude. Atseginaren atseginez pikorrak ari zaizkie iguzkitan zukuz hantzen. Gatuak aitzina:

-Festarako bozkarioaren edaria zirezte. Ikusiz mahatsetik arnora nolako moldez arrapizten, itxuraldatzen zirezten, badakigu orain maitasunak ere berdin heriotza bestelakotzen duela.

Sakristiako ate artekatik zenbat aldiz ez dut ikusi apeza aldarean arno kopa altxatzen hitz hauekin, ongi oroitzen banaiz: “… Har zazue ta edan guziek huntarik… Hau nere odolaren kalitza baita… hil eta piztearen misterioa”.  Fededunek diote jendea ere, zuek bezala, hiletarik arrapiztuko, itxuraldatuko dela zorionean. 

-Errak to? Bahakien, hik, hola arrapizteko ahala baginiala !

-To! Ni, berantesia niagok haixturrak noiz etorriko!”

 

Johanes Bordazahar

Hiru maisu handiak 2017/07/20

By , 2017/07/18 15:42

Hiru maisu handiak

Hendaiako Abbadiako Jauna (Antoine d’Abbadie d’Arrast-euskaldunen aita delakoa) adinean han harat joana zelarik, adiskide batek galdatu zion nor izan zuen maisurik handiena.

Erantzun zion maisu ainitz ukan zituela, zerrenda luze baten egitea alferrezkoa zitzaiola. Bainan gehitu zuen :

“Halere  baditut hiru maisu nehoiz ahantzi ez ditutanak.

Lehena xakur bat zen. Bidean, Bidasoa ibai bazterretik oinez nindoan batez, nire aintzinetik xakur bat bazabilan, xakur erratua, alderraia, hain segur konpañia zenbaiten eske… Edan beharrez xakurra urera hurbildu zenean bat batean saingaka, beldurrak harturik, niri buruz tarrapatan itzuli zitzaidan. Etzen deus ibaian. Bere burua ikusi zukeen ur axalean, ustez eta beste xakur bat zen.

Baina hain zen egarri nun, beldurra gaindituz, berriz urera itzulirik,

Salto egin baitzuen, amorru biziz, etsaia garaitzeko. Bistan da ukaldian berean etsaia desagertu zitzaiola. Ulertu nuen xakurrarena. Zenbat aldiz ez ninduen beldurrak gibelerazi ? Irakatsi zautan guhauren beldurrak dauzkigula jendeak eta gauzak diren baino beldurgarriagoak egiten. Hor ikasi nuen bizian beldurraren gainetik menturatu behar nintzela…

Bigarrena basa-ihiztaria zen. Etiopian. Egun batez basamortuko mendietan, galdu nintzen, leher egina eta sukar tzar batek  ahuldua. Ke usain bat segituz, heldu nintzen artzain baten etxolara. Aterbetu ninduen eta bere ohantzea utzi zautan. Goizero bizpahiru orenez, etxola utzirik, ihizira joaten zen, jateko zerbaiten bila. Adar-tuta luze bat uzten zautan, zerbait gerta baledi deitzeko. Eguerdi irian itzultzen zen, eskuak hutsik. “Bihar goizean, Jainkoak nahi badu zerbait hatxemanen dut.”  Biharamunean bezperan bezala itzultzen zen. Hamar-dotzena bat egunez, etsitu gabe, errepika bera entzun nion “… Bihar Jainkoak nahi badu…” Ainitz aldiz artzainaz orroitu naiz, amor emaitekotan nindagolarik orroituz : « Bihar, Jainkoak nahi badu, berriz … »

Mutil koxkor batez oroitzen naiz ere. Ikusten nuen mutikoa goizero elizara joaten. Urruñan izan behar zen, untsa oroitzen banaiz. Elizan sartzean pizten zuen kandela. Familiako norbaitentzat otoitz gisa pizten zukeen. Halako batez hurbildu nintzaion trufa arraillant batekin, gogoa nahasi nahiz  :

  • Hihaurek piztu duk kandela ?
  • Bai, jauna, nihaurek.
  • Beraz erraiten ahal dautak nundik hartu dukan argi hori ?
  • Zer ?
  • Erradak hire argi hori nundik jin zaukan !

Mutikoa irriz hasi zen. Ufako batez sua itzali eta galde egin zautan :

  • Jauna ! Argia joan da! Erraiten ahal dautazu norat eskapatu  den?

Mokoa net hetsiz zautan. Nire lekuan ezarri ninduen! Ni,  jakintsuna, ustez eta hura baino gehiago nintzen.

Egia erraiteko, bizia bera izan zait maisu nagusien. Bizia den bezala. Bere ttipikeri eta handitasun guziekin.  Gertatu zaizkitan guziak,  onak eta txarrak, xantza bat bezala hartu ditut.  Unean unekoari ahal bezain ongi etorri ona eginez.”
Johanes Bordazahar

Sakaiko saia

By , 2017/07/08 16:49

Sakaiko harkaitz punta-puntan, sai bat dago mundu zabalari begira. Saia ! Ezagutzen dugun gure putre herrikoia, mendiko hilkien jalea. Diote adin handia biltzen duela… Alabaina! Badu kabala jateko. Ez du etsairik eta erroitz helgaitzetan lasai kabitzen da.

Saiak berea egin du denbora. Orenak egon daiteke airean, so, denboraren hegaletan, itzuli-mitzuli. Astia hartuz badaki eguna bere gisan neurtzen : noiz labur, noiz luze… Tenore bat baizik ez du ezagutzen : jatekoarena.

 

Halako moldez, Harrixorrotxeko harkaitz ixkinera jautsi da. Miru-zuria ondo-ondoan pausatzen zaio. Saia bere baitan  marmarikan : “Zertara jina zaitak ergel hau ?” Ixil une luze baten ondotik, miru zuriak saiaren adinaren sekretua zilatu nahiz galdatzen dio  :

  • Nolaz saiak bizitzen ahal zirezte hoin luzaz ?

Saia mutu. Ixiltasuna menditarren beste mintzoa baita. Biak inguruko bazterreri begira

denbora luze doa, luzeegi. Mirua ezin egonarekin pata batetik bestera dantzan. Saia aldiz geldiro.

  • Sai Jauna! Gose naiz !
  • Ni ere!
  • Eta ez zira mugitzen ?
  • Ez! Beha niagok!

Miruari iduri zaio harriaren betikotasunak beretu duela saia. Ez da nehondik kantitzen.

  • Errazu, saia. ? Nehork ez ditu begiak ni bezain zorrotzak?
  • Bazukek ! Balia hadi ! Urrunekoa hurbilekoa bezain argi ikusten baduk hainbat hobe hiretzat !
  • Ikusten duzu, han, mahasti hegian, sasi bazterrean, saturdina ?
  • Bai, uste diat! Ez nauk halere sobera fida !
  • ….

Eguerdi min-minean, sapa gorian, bele bat agertu da. Mahasti gainetik badabil harat eta hunat.

  • Ikusi duzu belea ?
  • Bai ikusi diat !
  • Eta ez duzu deus egiten ?
  • Ez! Beha niagok!

 

Beleak bizpahiru itzuli egin eta emaiten du badoala zuzen sasi bazterreko saturdinari buruz. Harrokatik, miruak oldarrean jauzi egiten du beleari aintzina hartzeko. Baina saturdina aztaparkatzean, lepotik tinki lotua gelditzen da, itotzeko ponduan, xederetako sokan harrapatua. Ezinaren ezinean, zalapartaka, mugituago eta itoago.

Astiro-astiro saia, bizpahiru punpe pizutan, ondoan pausatu zaio eta mantxo ele egiten dio:

  • Ontsa baliatzen zaik hire begi zorrotza, tranpak ez badituk ikusten !
  • Zertara etorria zira honat ?
  • Beha niagok!
  • Zeren beha zaude?
  • Hire beha. Jateko tenorea hurbil …
  • Ixo! Zuri ere jinen zaizu zure aldia. Ez da nehor eskapatzen denboraren aztaparretarik.

 

Belea karrankaka urrundu da menditik inguruko herrietara : “Kasu !Jendeak!  Zuen arteko zepoak badituzue ustegabeko alde guzietan!”

 

Etxe bazterretan jendeak belea ez dezake entzun. Sukaldeko leihoak irekiak, eguerdiko “JT” telebixta orroaz ari zaie. Berdin balio du. Jadanik telebistak bere xederetan harrapatuak ditu kasik denak. Hunen berri nazional ofizialak, egiaz polliki jantziak, saldarekin gogotik zurrupatzen dituzte. Buru muinak xurgatuak ditutenaz geroz edozein mezu komertzial edo politiko irensteko prest daude. Belearena aldiz ezin jasana : “Hoa hortik omen txarreko bele zaharra!”

 

Johanes Bordazahar

Samurai Kasai

By , 2017/07/08 14:18

Samurai-a denek badakigu zer den, nor den : japones gerlaria, gudaria. Samurai deitzen dena soldado xoil bat baino gehiago da. Zerbitzarietan zerbitzariena da.

Bihotzez, arimaz ta gorputzez osoki nagusiaren defentsari emana. Leial, hil ala bizi.

 

Gure ixtorio honetako Kasai Samuraia akitua da. Gerlateari bizkar eman dio. Borrokarako ez dauka afizionerik gehiago baina nonbait bere baitan, osoki gudari-zerbitzaria da. Guda utziz gerroztik halere gogoa ez dauka bakean. Ez ote du, ondikotz, bere biziaren norabidea galdu ?

 

Arimari galdatzen dio : “Nora galdu haiz? Ni baitan ote haiz beti? ” “ Argi mintza hakit !” “Non aurkituko diat berriz bakearen bidea ?” Arimaren ahots ahula entzuten du sakoneko nonbaitik : “ Bakea aurkituko duk parabisuko bidea aurkitzen baduk. Kasu emak parabisuko bidea infernukotik hurbil-hurbil duk!”

 

Beraz, Samurai Kasai-k betiko ezpata laguna (katana) sahetsean, begia zorrotz, elea ozen, ohiko larderia golkoan, hasi da mundua kurritzen, jakin nahiz non hatxeman parabisuko bidea.  Leku frango debaldetan kurriturik, halako batez, merkatu plaza ttiki batean suertatzen da,  harmaila batean jarria, sagar jaten.  Jende saldoaren artean, hantxet ezagutu du gizon argala, ile zurixkara hura, asto baten gainean, merkatua zeharkatzen.

“ Badea posible! Nire maisu zaharra duk. Delako Hakun, gure eskola handiko irakaslea ! Zein jakintsua! Zenbat zor diotan? Naizen guzia, funtsean !”

Zutitu eta hubiltzen zaio.

  • Agur! Hakun jaun maisua ! Ezagutzen nauzu ? Nitaz orroitzen zira ?
  • Eeez!
  • Kasai! … Samurai Kasai naiz !
  • Aah! Baditake ! Etxera noa. Zatoz, han biak lasai mintzatuko gira.

Maisu zaharra segitzen du. Mendi-mendian bizi da Hakun, etxola arrunt batetan. Kasai sukaldean jarrarazten du. Dutea prestatu eta edanik, irrisaz eta sushiz asebeterik ematen dira solasean.

  • Ah! Beraz zuk parabisuko edo infernuko bidea bilatzen duzu ?
  • Bai! Nitaz oroitzen zira ?
  • Eta nola ez ? Abre bat zinen. Basati bat. Beti joka. Ez zinuen deus ikasten, kasko gogorra, tontoa. Ez zinuen ez ohorerik, ez errespeturik. Herra, mendekua, amorrua tripan zutik. Sofritu dugu zurekin… Begietatik ez zintugun minutu batez galdu behar. Nola ez naiz orroituko ?  Ez zinen jendea, ez zinen garbitzen, zure urde usainarekin, abere mintzoarekin. Zu, Zakur bat, besterik ez zinen ! Oraino ere behar bada ? …

Hakun  horrela ari zaion bitartean, Kasai-en aurpegia pasatu da zuritik gorrira, gorritik ubelera, lepoko zainak zapartatzekotan, begiak su… Nehoiz! Nehor ez zaio horrela mintzatu. Bi eskuetan hartzen du ezpata, soldado beso segurrekin, gora altxatzen, herra ezin atxikiz, maisua gainbehera arrailtzeko prest… Orduxean, maisuak behatza polliki altxatzen dio, irriño batekin  :

  • Tsz, tsz tsz …. Hori…Infernuko bidea !

Kasai-ek ezpata  eztiki gerriko zorroan sartzen duelarik, argiño batek piztu dizkio begiak. Ahuspez maisua agurtzean, gainetik entzuten du maisuak xuxurlatzen :

  • Bai ! … hauxe… hauxe …Parabisuko bidea!

Johanes Bordazahar

Baigurako aingerua1

By , 2017/07/08 13:51

 

 

Dohatsu bihotz barnez behartsuak,

haiena baita zeruetako erresuma (Mt 5, 3)

 

Baigura-zolako herrixka huntako eskolan eman zutelarik, burrasoak ohartu ziren Ñañe burutik ez zoala zuzen. Hamar uterekin eskolatik kendu behar izan zuten. Mutiko ona zen, gozoa, lasaia. Ez zion uli bati minik eginen. Komisioneak auzokoentzat edo etxondoan lanxkila batzu  eginarazten zizkioten, xokoleta presa edo ogi-ta-erreximetarentzat edo berdin musu-truk.

  • Hiri, ez zaik deus gertatuko! Hik aingeru begiralea hirekin daukak!

Beti kantuz ari zen. Saskia bikarrean edo behi azpien ateratzen, noiz nahi, elizako kantu bat ezpainetan. Zerbait emanez geroz nornahiri elizako kantu bat eskainiko zion. Hortarako  “Kanttu” deitzen zuten.

Mutil kankaila ari zen egiten. Lepo mehea, beharri zabalak, sakatrapu aire batekin. Besoak zituen ohargarrienak, belaunetarainokoak. Haien puntan xuriketarien gisako bi palote sendo.

Herritar lagunek “xoro batentzat zaukaten”. Berdin zitzaion!  Kanttuk aingerua  zuen axola. Nun  hatxeman ? Eliza dorrean, lanoetan, baratze ixkinean ? …  Amatxik erasiatzen zuen  :

  • Baina, Ñañe ! Katiximan ez duka ikasi aingeruak zeruan dirala.

 

Maiatza zen, elizako ateak irekiak. Mutiko lagun batek, irriño maltzurra begietan, erakutsi zion zilarrezko txanpoin edo pieza berri-berria.

  • To! Ikusten dituk eliza barnean sokak? Ezkilak orain berean jotzen badituk, pieza hirea duk.
  • Emak!
  • Ez ! Hik ezkilak jo lehenik.

Poneta lurrera bota, zeinatu, esku ahurretan tu eta jauzi batez lotu zen sokeri. Dilan dalan, jo ahala jo. Bi ezkilak boleran. Gure Kanttu irriz,  lagunak ihes. Apeza urrats handiz, sotana airean, berea golkoan, sartu elizan eta beso ukaldi fier batez  baztertu zuen mutikoa.  Kanttuk entzun zituela bereak eta aingeruarenak !  Deus salatu gabe haatik.

Delako trufalaria laster hatxeman zuen,  ukabilak tinko, haserre gorrian :

  • Bota’zak hunat zilarrezko pieza!
  • Ez diat sosik enekin.
  • Ah, ez duk sosik ?

Begiak su, brauki paparotik hartu mutikoa eta lurretik altxatu zuen, besteak txanpoina sakelatik  lurrera utzi arte.  Kanttuk bildu eta besainka errekara.

 

Biharamun batez, lano beltzak apal, ortzi aire zen.  Jakinarazi zuen bazoala Baigura kaskora… Bere aingeruaren ondotik. Astiro bazabilan, kantuz.  Hiru lagunek, urrunetik segitu zuten. Gertatu zen mendipeko borda baten hegaztei azpian bazela zurubia. Mutiko tzarrek lasterka zurubia Baigura kaskoraino hupatu zuten, Kantturen ixilik,  eta harroka baten gibelean gorde ziren.

 

Noizbat  mendi kaskora heldu zen Kanttu. Basterrak lano. Zurubia lurrean.  Aingerurik ez.

  • Bada norbait ?

Zerua mutu. Zurubiarekin lanoetan goiti igan beharrez hasi zen. Zurubia nehondik ezin zutik atxikaraziz, hameka aldiz  berriz hasi zen: lurrean ziloak eginez, harriekin kokatuz, alferrik. Lagunak gordean irriz. Memento batez zurubia zutik eman zuen, bizkarrari kontra, bere bi esku paloteekin finki atxikiz…  Orduan bai, hiru mutikoek, haien begiez, ikusi zutela, zurubi gainean, lanoetarik jausten … aingerua!

Harriturik, mututuak, lasterka jautsi ziren ikusi zutena ezin sinetsiz, ezin aitortuz … Alabaina, ez ote zen nornahiren baitan gehiago miresteko mespretxatzeko baino ?

Johanes Bordazahar

 

 

1Kondaira zaharrek diote ortzi egunetan aingeru bat agertzen zela Baigura kaskoan.

“Itsasoan urak haundi… ”

By , 2017/01/20 12:50

 Urte berria hasterakoan, otoitz hau…ez hain paganoa !

 

1

Itsaso Ama, Ama gurea,

Zeruetan ez zirena,

Gaitzets  zaitzala iheslariak,

Izana eta izena.

Zergaitik duzu altzoan hartzen

Laster itoko duzuna ?

Ume-untzitik eman zinion

Biziaren atsegina,

Nolaz diozu orain zabaltzen

Ifernu beltzik latzena !

 

2

Itsaso Ama, Ama gurea,

Ehunka, milaka dira…

Txalupa zahar ustelduetan

Ausartzen itsas erdira.

Zaku tzar batzu bezala metan

Zerura daude begira.

Esperantzaren izar bat deno

Beroa dute desira.

Dohakabeak!  Oi! Balakite!

Doatzila hilhobira.

 

3

Itsaso Ama, Ama gurea,

Etsipena bihotzean,

Heldu zaizkizu herritik ihes,

Tiro hotsak  bizkarrean,

Beldurra tripan, oinak larrutan,

Listua gazi ahoan,

Gorputzak erbail, arima etxen,

Norapait heldu nahian,

Heriotzaren aztaparretik

Eskapatu ezinean.

 

4

Itsaso Ama, Ama gurea,

Nasaia duzu grazia,

Batean balsan, bestetan nekez,

Ematen duzu bizia.

Nolaz dabiltza uhainak dantzan

Uzkaili nahiz untzia ?

Iheslariak, haurra besotan,

Egin  beharrez jauzia,

Itsas-ahoa zaitu oinetan,
Zurrunbilo beltz  gazia.

 

5

Itsaso Ama, Ama gurea,

Sabel ezti emankorra,

Itsaso zolan haurrak ihauri

Beha daude ahozgora.

Lau semen aita, haurdun zen ama,

Betiko joanak zilora.

Zure besotan oi! Emaiezu,

Ama guziz maitakorra,

Musu batekin zeru goxo bat,

Etxean  galdu leihorra.

 

6

Ama gurea, Ama itsaso,

Heldu dira gosez hilak.

Ahuspez, galdez beren haurrentzat

Ogi galdu porroskilak,

Hor dizkiete brauki altxatzen

Aho aurrean pistolak,

Eskuburdinak edo zakurrak,

Urrunera berdin balak.

Jende zirenak  dira kabalak,

Tirokatzeko itzalak.

 

7

Ama itsaso, Ama gurea,

Deiadar eta karrasi

Sarraski huntan, gure oihuak

Lau haizetara doatzi.

Elkorrak bezain mutuak daude

Hainbat ‘National’ hautetsi.

Aterbe eman baino nahiago

Dituzte itoak utzi.

Besoez alfer, begiez itsu,

Denak hondora goatzi.

 

8

Ama itsaso, Ama gurea,

Harkaitzetan zure klaska !

Iduri luke  esku bat dela,

Etxeko atean joka.

Nork daki ez den delako HURA

Kurutzatua mailuka ;

Esperantzaren ogi bizia

Eman zuena. Ixilka.

Mahai xokoan, badugu leku !

Zatoz! Zaitzagun besarka !

 

9

Ama itsaso, Ama gurea,

Heldu nauzu galdatzera :

Delakoari entzun zinion

Goazen uraz bestaldera!”

Barkuko lagun adiskideeri

Zer jina zen erraitera ?

“ … Zuen buruko zoko-mutzitik

Jalgi zaitezte haizera.

Gogo hertxiak, bihotz nagiak,

Ausart argi zabalera….“

 

10

Itsaso Ama, Ama gurea,

Erdiminen oinazean,

Hondamenditik  jende berria

Sortzen ari da gurean.

Bai hemengoak  berdin arrotzak

Girade barku berean.

Aska ditzagun unama-sokak,

Esku-esku lot lanean.

Bada mentura, zerbait dezagun

Irabaz anaiartean.

 

Johanes Bordazahar

 

Coda. Aurtengo urtarrilean, zoriona, osagarria, eta batez ere bakea aipatu eta elgarri desiratu ditugu, opa oneko bakezaleak girelako. Baina, bakegileak!  Zutitzen bazirezte, bakea obratzen hasteko, “Lege Nazionalaren” ezpata zorrotza buru gainetik daukazue! Lekuko : Luhusoko “Bakearen Artisauak”; eta la Roya (06) mendi ibarreko herritarrak, 5 urteko presondegiaren mehatxupean, iheslarieri salda beroa eta xoko idor bat ematea gatik. Bideska berriak urratzen ari dira… Badakigu nondik mentura!

 

Artzamendiko harriak mintzo

By , 2016/12/23 18:10

Artzamendi kurritu duenak ikusi dituzke dotzenaka borda zahar, teilatuak lurrean, leher eginak. Artzaingoa aldatu da.  Beste mundu iragan baten aztarnak hor daude guri begira.  Guri begira ta guri mintzo. Hainbeste lanen egiteko  behar zen beso. Besoen artean, Pelorenak.  Pelo “Harria”, inguruko herriko-etxeko paperretan ez da nehon hatxematen Peloren arrastorik. Baztan aldetik jina zitekeen

Diote mendian artzain zagolarik,  haize hegoak bortitz jotzen zuen batez, aixolbean eman zela, jarririk, harresi zahar baten gibelean. Hor zuen entzun harresia haizean kantuz. Soinua ez zuen pollita kausitu. Harri batzu lekuz aldatzera menturatu zenean, harresiak musika atseginagoa atera zuen.

Geroztik nornahik ikusiko zuen, haize egunetan, Pelok harri bat haztatzen, perekatzen,  beharrira hurbiltzen, harresian paratu aintzin; ama batek ñiñiarentzat daukan arta berarekin. Mailuarekin “kixki ta kaxka” harria joko zuen, iratzartzeko. Harriak berak erraiten zion nun  nahi zuen finkatua izan. Haizean egonen zen, harriak hantxe eta hementxe lekuz aldatuz, musika ona ardietsi arte. Zenbat borda, etxola, ez du zutik eman ?

Ikusia izan zen behin baino gehiagotan besteek egin horma edo pareta osoak aurdikitzen.

  • Pareta hunek ez dik atxikiko, soinu txarra dik !  Hor harriak tinkiegi ezarri dituk. Murruak hatsa behar dik hartu !  Entzun’tzak ! Harriak berak errai’n dauk.”

Jendea jiten zitzaion laguntza eske. Baina  Pelok bakarrik haize egunetan egiten zuen lan. Eta bazakien zein  izanen ziren haize egunak. “ Etzi hasiko gaituk, haize eguna izanen di’uk !”.

Zahartzearekin jendeen solaseri arrunt elkortu zen. Bainan harrien deia beti hautemaiten zuen. Jitezko dohainak bizkor atxikitzen zuen gure gizona.

Bezperan, murruxkila baten muntatzen ari izana zen pentze hegi batean.  Gau hartan, haize hegoak sekulako ufakoak botatzen eta Pelok, ohetik, senditzen zuen harri batek sofritzen zuela. Zutitu eta joan zen harriaren arrimatzera. Biharamunean ez zen etxera agertu. Pelo gaizoa hatxeman zuten malda erditan hedailo, harri gotor bat eskuetan. Harria goiti ekarri nahiz bihotzekoak eraman zukeen. Ez da dudarik Artzamendiko harriek Pelo berekin nahi zutela.

 

Entzuna naiz sainduen eskuetan harriak zilar bilakatzen direla. Beraz gure Pelo bere gisako sainduetarik zen. Nola ez ? Haizearen aurpegia ikusia zuena eta harriaren mintzoa entzuna ! Hori dautzute salatuko Artzameniko harriek. Hauek entzuten dituenak ikasiko du gutarik bakoitzak saindutik badugula, mundu huntara  deituak girenaz geroz, Pelok bezala, bakoitzak dohain apartekoa badugula gure lanbidea, bizibidea egiteko. Begira jendeek zer mirakuiluak egiten dituzten orratz xoil batekin, piano, palote, pilota, haixtur, pintzel, zizel, edo nik dakita zerekin, ahoz ala esku hutsez berdin … Hots, bakoitzari  jitea loratzen zaionean zer miraria!  Maiz bidea luze egiten zauku gure jaidurari bere neurria emaiteko. Dena den,  beharria etxeko paretari  emaiten badiozu, erranen dautzu, elizan ere entzunen duzuna, gutarik bakoitza, harri bizi bat dela.  Edozein harri kixkorrek, den ezdeusenak, bere leku baliosa badaukala besteen artean.

Johanes Bordazahar

Andereño (Joanes 2016 07 21)

By , 2016/08/18 13:15

Urdazubiko astoarena

By , 2016/06/20 05:00

Urdazubiko astoarena

Egizu nahi duzun bezala, ahal duzun bezala eta Jainkoak lagun zaitzala.

M.X. Arbelbide

Aspalditik ezaguna duzue ixtorio hau. Baina, Urdazubin gertatua denaz geroz, gure-gurea dugulako, balia dakigula!

Udazubiko monasterioa frailez lepo zelarik, asto andana bat hazten zuten, beilarien laguntzeko Otsondon gaindi. Astoa baliosa gertatzen zitzaien inguruko garraio mota guzietarako.

Fraile zahar hau etzen predikaria baina bazituen bere irakasbideak.

Horrela, goiz batez, frailea, frailegai gazte bat eskolatu beharrez, komentuko astoa basta ederrena bizkarrean, hiruak partitu ziren Ezpeletako merkatura. Bistan dena fraile zaharra asto gainean…

Bide nabar, frailea gain hartarik hasi zitzaion :

Beha’zak! Mutil! Fraile biziak hiru zutabe zauzkak.

1. Gure abadeaz e’hadila nehoiz gaizki mintza!

2. Lana egik behar den denboran, neurri egokian! Gaurkoa gero-ko utzi gabe.

3. Badakik jendeari zerk egiten dion minik handiena ? Mihi puntaren pozoinak!

Baina, Lapitzuriko errekan urak handi! Hor bai zalapartak eta ziliportak, erreka ezin zeharkatuz. Ur bazterrean bazaunden bi basa-arrantzale gora-gora mintzo :

  • Fraile zahar horrek bere adinarekin ez bide dik oraino karitatea zer den ikasi. Apezpikuarena eginez hor zabilak asto gainean tente eta mutil koxkor hori urak eraman beldurrez ikaran.

Hori entzutean, jada erreka pasatua zutelarik, zaharrak astotik salto egin eta gaztea gainera iganarazi zuen. Triki-traka, maldan gora, nolazpait Ainhoako karrikara heldu ziren. Bi adineko senar emazte hor zauden sukaldeko leihotik so :

  • Fraile gizagaizo honek nehondik ez dik gogoa zuzen. Erdi kraskatua-ta oinez zabilak, eta mutil oilar txar hori asto gainean. Gazte lotsagabeak !
  • Hik erran ! Holako asto hardita, basta ederrarekin! Zergaitik ez ditun biak goxoan ixtaklok emaiten ?

Karrikatik atera orduko, entzunaren arabera, biak asto gainera igan ziren. Hiruak batera, lasai bezain alai, bazoatzin, tostan trost. Baina Pinodietara heltzeko? Hor bai txintxamariak !Urratsa apal, beharriak malet, eldarra zariola, astoa ezinean! Bide bazterretik, lekuko bat sumindua :

  • Ez ahal duzue burutik! Asto hoi lehertuko duzue ?

Entzun bezain laster, biak pruntki jautsi ziren astotik eta maldan behera, bideari jarraiki, airos eta xotil.

Plazako itzulia eginik, erostekoak erosirik, horra frailea zaku bat gatz bizkarrean, putikoa gasna oso bat moldegaizki eskuetan, berriz bidean, eta trikutin trak, astoa arraiki hutsik. Jendea bazterretik irriz :

  • Hire ustez, zoin duk hiru horietan astoena ?

Bide bazterrean, itzalean, nehor gabe suertatu zirenean, fraileak :

  • So ! Astoa so!

Zakua eta gasna astoaren kakoletan emanik, frailea deskantsuan gazteari serio hasi zitzaion:

  • Ikusi’uka ? Errana nauian. Mihiak ez dik hezurrik baina hausten dik bizkarrik.
  • Ikasi’uka ?
  • Zer ikasi behar zen ?

Astoarekin molde guziak erabili ditiagu, entzunaren arabera. Ondorioz ? Gaitzetsiak, trufatuak eta eskarniatuak izan gaituk. Jendeak errana eginez astoarena eginen duk eta asto geldituko haiz. Egik hire buruak manatzen daukan bezala. Jainkoak hihauren baitan egin deiari leial egon hakio eta kitto! !

  • Arri astoa! Jo eta jo, astoa ez kantitzen ! Mutikoak sahetsetik :
  • Honek ere kaskoan daukana egiten du ! Beraz gure hau ez da hain asto !
  • To! Hik ere makila sendituko duk! Izan ere, makilaren mina laster sendatuko zaik, mihiarena nekez!

Johanes Bordazahar

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu