Category: Jean-Louis Davant

« Droit de cuissage ? »

By , 2017/10/24 16:46

Usantza itsusi horrek izenik ez du euskaraz, ene jakinean bederen. Gisa batez hobe ! Dena dela, bego frantsesez. Sabuespenez kanpo, jendeak uste du Erdi Aroan tokiko jaunak bazuela delako eskubidea (üzkübidea ?) : hots ezteietako gauan andere ezkonberriarekin oheratzekoa. Haatik historiazaleek afera xuritu dute : holako dretxo eta zuzenik ez dela behin ere izan erresuma hauetako legedian. Aitzitik, auzitegietako paper zaharretan ikus daiteke jaun batzu kondenatuak izan zirela botereaz baliatu zirelako beren meneko andre batzu sexu harremanetara behartuz. Elizako buruzagiak zinez kilika ziren sexuko gauzetan eta indar handia zuten jendartean. Gero XVIII. mendean, Voltaire eta Beaumarchais idazle handiek mitoa erabili zuten jauneriaren zikintzeko. Halaber XIX.an errepublikanoek errejimen zaharraren desohoratzeko.

Gaiaren aipatzera zerk naraman : egun hauetan eskandala gorria dugu irrati, telebista, kazetetan, Hollywoodeko zinegile baten inguruan, andere aktoreak trumilka jaiki baitzaizkio bere peko zituenean sexu harremanetara behartu zituelakoan, zenbait klarki bortxatu ere dirudienez. Kasu berezi horretarik aho-mihizko auzia hedatu da aburu publikoan : ez dela segur bakarra, bereziki zinemaren inguruko lanbideetan. Jaun horrek izari guziak gainditu dituela naski, baina beste neurri batean ez dela usaiaz kanpoko egitatea zinemako munduan, orokorkiago artisten munduan : lanaren truke gisa horretako tratamendurik inposatzen zaiela andere gazte askori.

Mundu horretarik kanpo ere, buruzagi batzuen oilarkeria zakarra ez omen da ohiz kanpokoa. Gizon batzu emazteen jabe balira bezala jokatzen dira neholako errespeturik gabe, gainera ez bakarrik nausien lerroan, baina langileen artean ere. Badira, eta ez guti, beren botere txikiaz baliatzen direnak ozka bat beherago diren andere langile lagunen behartzeko, edo gorputzeko indar soilaz beren mailakoen harrapatzeko. Egitate tzar horiek ez omen dira salbuespenezkoak. Jadanik sumatzen ziren jendartean, bainan orain argi betean agertzen dira, emakumeak beren ohiko ahalgetik jalgitzen ari baitira, zirikatzaile « urde / zerriak » salatuz komunikabideetan, baita gero eta gehiago auzitegietan ere.

Botere publikoak, buruzagi politikoak eta hautetsiak auzian sartzen dira gero eta gehiago, berriki egina den legedia zorroztu nahiz, metroko eta karrikako zirikatzaileak ere miran hartuz. Funtsean andreen berdintasuna da jokoan.Urrats handiak egin dira, bereziki legeetan, baina maiz paperean egoiten dira. Praktikan bide luzea gelditzen zaigu aitzinean mundu patriarkal eta matxista batetik ateratzeko, munduko eskualde aitzinatuenetan ere, zer erranik ez gibelatuenez, asko baitira. Lan horretan parte hartu behar dugu gizonek, bereziki emakumeei buruz dugun ikuspegia hobetuz : ez daude gure meneko, ez dira gure tresnak, ez gara horien ez eta inoren jabeak. Sexura mugatuz egungo, naturatik dugun horrek ez gaitzala goberna ; guk dugu hori gobernatu behar, gainerako guzia bezala arrazoinaren meneko atxiki, eta ez arma bat bezala erabili, beste animalia arrek baino sordei eta pisago.

Pastorala eta erlijioa

By , 2017/09/14 09:54

Pastoral guzien ondotik agertzen dira kritikak. Gutiz gehienak bekaizkeriari zor zaizkio, gaitzeko lehia baitago Zuberoako herrien artean. Baina beste zenbait funtsezkoagoak gerta daitezke. Aurtengoa batzuek salatzen dute apezik ez duelako, ez omen aingerurik ere, eta gainera kardinal bat gorrien artean dabilelako. Bizkitartean aingeruak baditu, baina hegalik gabekoak dira, eta publikoa ez dute benedikatzen.

Oroitarazten dut René Cassin pastoralean jadanik, 2013an Sohüta / Sorhoetan, aingeruak hegalik gabe zebiltzala, ez zutela publikoa benedikatzen, eta apez benedikatzailerik ez zela, nahiz istorioan apez pare bat ekintzaile zebilen, lehena guduka baten ondotik hil eta kolpatuen zerbitzuko, bigarrena – Piarres Charritton zena – René Cassinen bisitari Parisen euskal presoneren alde. Idazlea izanki, hautu laiko hori egin nuen René Cassinen errespetuz, judua baitzen eta ez giristino / kiristi / kristaua. Nekork ez zidan deus erran.

Eta Jainkoak baimentzen badit bizia luzatuz, halaber eginen dut 2020 urtean Abd el-Kader pastoralean, heroia musulman izanez. Erlijio horrek ere aingeruak baditu, gureak eta juduenak bezala, baina bistan da ez dutela kurutzearen seinalerik egiten. Apezik ez da ikusiko, istorioak ez baitu horren presentziarik behartzen.

Altzai eta Lakarrikoari egin zaion jorraldira itzuliz, kardinala ez dute gorrien lerroan ezarri antiklerikalismo hutsez, bainan istorioak hola manatzen duelakoz. Eiki Cisneros kardinala, Castilla / Gaztelako lehen ministro bortitza, lazgarri gogorki ari izan zen Nafarroa konkistatu berriaren aurka, jendea hertsatuz, etxe, gaztelu, jauregiak deseginez, hala nola Frantses Xabier saindugaiaren sortetxeari dorreak moztuz. Beraz hartze zuen konpainian agertu da, zapaltzaileen artean, Cauchon apezpiku ongi deituak Jeanne d’Arc pastoralean agertu behar lukeen bezala, neska hori sura kondenatu baitzuen.

Gauza bat segura : jendartea laikotuz doan bezala, pastorala ber bidetik dabila. Erlijioak gero eta leku gutiago du hor. Usaian bizpahiru lekutan agertzen da, funtsean oraiko jende anitzen bizitzan bezala : bataioan – istorioa  sortzetik hasten delarik – , ezkontzan, non ez den laikoa René Cassinen kasuan bezala, eta heriotzan, denek hortik pasatu behar baitugu…René Cassinen erlijioa memento latz horretan agertzen da, Dekalogoa giza eskubideen alde lege unibertsalean oraikotu eta finkatu zuela oroitaraziz. Joanikot pastorala ordea, osoki laikoa da, ordu hartako jendartea ez bezala : hautu horren arrazoia idazleak berak badakike…

Kritika bat egitekotan, hauxe litzateke nirea, baina libreteko hiztegi berezi bati zuzendua : « kiristi » eta « türk » deituren anakronismoaz ari naiz. Garai batekoak dira, otoman inperioak Europa kristaua mehatxatzen zuen denborakoa. Orain Türkiak beste lanik badu, gu aldiz gutiz gehienak paganotuak gara. Beraz « onak » eta « gaiztoak » aipa ? Iruzkin eta komentarioetan paso, baina kategoriatzat sagaratzeko ez ote dira moralistegiak ? Ene ustez bai. Beraz modu neutralago batean « gorriak » eta « urdinak » deitzea hauta nezake, haatik oraiko alderdi politikoen margoekin nahasi gabe.

Holaz Abd el-Kader jalgi daiteke baikorki, ez « kiristien bortatik », bainan « ate urdinetik ». Gu ordea ezkorki « gorrien » aldetik, eskuin muturreko politika baten zerbitzura behartuak izan baiginen. Aljeriako bigarren gerlan, gisa horretan soldadu izana bainaiz beste gazte ohi franko bezala, hor dago zoritxarrez ene lekua. Holakoa da Historia, beraz araberan istorioa, urrikigabea. Esperantza batekin halere, trajeriaren eginbideetan baitago aterabide baikor baten eskaintzea : erlijioen, kulturen, zibilizazioen arteko gerla baztertuko dugula borondate oneko jende guziek elkarrekin, « Celui qui croyait au ciel et celui qui n’y croyait pas » eskuz-esku, Louis Aragon poetak 1940 hamarkadan profetizatu zuen bezala. Haatik ez ahantz zeruan sinesten dugunak ere hor gaudela, eta ez garela isiltzekotan.

Jean-Louis Davant

« Jainkoa, bizia, jendea »  saileko.     

Halere, milesker Obama !

By , 2017/07/08 16:31

Obamak mirakulu anitz egin behar zuen eta, bistan dena, ezin izan du bakar bat egin. Baina non bizi gara, zein mendetan, buruzagi berri bat hautatzen dugun aldikal harenganik gaitzeko sorginkerien igurikatzeko ? Noiz ote zentzatu behar dugu ? Egia da ezkerrean beti halako ustekeria bat franko zabaldua badagoela : gauzen aldatzeko, aski dela nahikaria, hain errex balitz bezala, hain sinple ! Orain hein guziak gaindituak ditugu : kasik jende osoa gain hartariko mirarien haiduru ikusten dut, ahoa xabalik…

Gainera, engoitik jakin behar genuke Estatu Batuetako presidenteak ez dituela botere guziak eskuetan, maiz parlamentu bikoitzaren baimena behar duela, funtsean Frantziakoak bezala. Bestalde iduri luke, eta Obamaren aitzinekoek ustekeria hori bazuketen, Estatu Batuetako presidentea mundu osoko buruzagia dela, baina kanpoan ere traba handirik aurkitzen du ausarki.

Obamak oztopo eta epantxu zenbait gainditu ditu. Adibidez Kubarekin harremanak berriz lotu ditu, Frantses Aita Sainduaren laguntzarekin, 55 urtetako hausturari konponbide bat emanez. Halaber Iranekin aterabide bat ediren du, Frantziako eta Israeleko buruzagiek alderantziz gogortasunera bulkatzen zutelarik.

Palestinan ordea ez du arrakastarik erdietsi bakearen alde, Israeleko gobernuak muzin egin baitio, bereziki bere kolonien hedatzeko politika areagotuz. Haatik bere agintaldiaren bukatzeko bezperan, Obamak  Netanayu gobernuburuari azken ostikoa eman dio, eta ez txikia. Iragan abenduaren 23an, ONU erakundeko hamabost Estatu nagusiek Zisjordaniako judutar kolonien hedatzeko politika gaitzetsi dutenean, Obamaren ordezkariak ez dio erabakiari bidea hetsi usaiako betoaz. Argi egon da horrela Obamak epaia bermatu duela.

Netanayuk oso gaizki hartu du, deliberoa ez omen du kontutan hartuko, beraz koloniak aitzina hedatuko ditu. Beraz aldaketarik ez da gertatzen praktikan. Haatik espirituetan, mundu zabalan gaindi, bihurgune handi bat hasten da nik uste : Zisjordaniako kolonizazioa ez da legezkoa. Ideia horrek bere bidea eginen du, goiz edo berant ondorio praktikoak ekarriko ditu.

Beste gauza bat segurua : Natanayuk, eta ni beldur Israeldar askok, oroimen laburra dute, baita esker txarra, zeren Israel Estatu bezala legezkoa baldin bada, eta lehenik sortu bazen, ONU erakundearen erabaki bati zor dio : 1947ko azaroaren 29an ONUko biltzar orokorrak bozkatu zuen Palestina bi Estatu berritan banatu behar zela Britainia Handiko Erresuma Batuak lurralde horretan zaukan mandatua bukatuko zelarik : bata judutarra, bestea arabiarra.

Palestinarrek beren herrialdearen zatitzerik ez zuten onartu.

Delako mandatua burutu baiko, Israeleko Estatua sortu zen 1948ko maiatzaren 14an : sionisten indarrari esker, egia da, baina ONUren oniritzi eta babes moralarekin, eta horrek eragin praktikorik ukan zuen. Adibidez Israel sortu berriak Sobiet Batasunaren laguntza militarra ukan zuen azpiz, Txekoslobakiaren arartez, honek arma pizuak helarazi baitzizkion. Palestinar Estatua ordea ez da oraino sortu, eta judutar kolonizazioak bidea hesten dio gero eta gehiago.

Eta guk zer egin dezakegu ? Batetik erosketetan zentzuz hautatzea., hori gure esku baitago zuzenka. Bestetik palestinar agintea Estatutzat ezagut, eta hori « gure » gobernuaren lana litzateke. Duela bi urte Hollande presidenteak hitzeman zuen aldaketarik ezean, bi urteren buruan Palestina Estatutzat onartuko zuela ofizialki. Epea joanik, presidente jauna, orain duzu hitzaren betetzeko tenorea. Frantzia ohora zenezake, zeure burua garbiki atera historiako ate handitik. Arren egizu, Frantses Aita Sainduak egin duen bezala ! Dena dela, huts guzien artetik eta ezintasun guzien gainetik, milesker zuri, mister Barak Obama, Palestinaren alde azkenean egin duzun urratsaz.

 

J-L. Davant

Laudato si

By , 2017/07/08 13:20

« Laudato si », Laudatua zu, hola hasten da Frantses Aita Sainduak ekologiaren alde idatzi duen gutun handia. San Frantses Asiskoaren italierazko « Kreaturen kantika » famatuan oinarritzen da. Hona olerki horren itzulpen bat. 

 

Jaungoiko ahaltsu ona

Zuri laudorio, aintza, ospe (e)ta esker on oro.

Zuri bakarrik doazkizu

eta zure izenaren errateko gai den jenderik ez da.

 

Laudatua zu, Jauna, zure kreatura guzietan,

bereziki eguzki anaia jauna baitan,

haren egunez argitzen gaituzu,

eta ederra da, ospe handiz distiranta,

o Goikoa, zure miraila.

Laudatua zu, Jauna, arreba ilargiaz eta izarrez,

ortzean egin dituzu argi, prezios eta eder.

Laudatua zu, Jauna, haize anaiaz

et(a) aireaz, hodeiaz eta zohardiaz et(a) aro guziez,

haiez bizirik gauzkatzu kreatura guziak.

Laudatua zu, Jauna, arreba ur

balios, apal, prezios eta garbiaz.

Laudatua zu, Jauna, su anaiaz,

Gauan eguzkia bezala da

Eder, alai, ezin hoztu, pizkorra.

Laudatua zu, Jauna, arreba gure ama lurraz,

harek gaitu hazten eta indartzen

edozein fruitu emanez, lore margotsu eta belarrekin.

Laudatua zu, Jauna, zure maitez barkatzen dutenengan,

gaitz eta nahigabeak pairatuz.

zoriontsu bakean jasanen dituztenak,

korona zureganik ukanen dute, o Goikoa.

Laudorio zuri, Jauna, arreba herio gorputzekoaz,

hartarik ihesik ez du bizi denak.

Zorigaitz bekatu hilgarrian hilen denari,

zoriontsu zure nahi sainduan aurkituko dituenak,

ez baitira berriz hilen.

Jauna lauda eta benedika eta esker ezazue,

eta zerbitza zinez apalik.

 

J-L. Davant

Integrismoa sator lanetan

By , 2017/03/28 16:05

Integrismoa  sator  lanetan

 

Erroman berriki afixa « katoliko » elibat Aita Saintüaren aitzi ! Integristek Elizaren berritzetik epantxatü nahi düe gain hartan. Pean ere ari zaizkü sator lanetan, azken Kontzilioak zabaltü borten zerratü nahiz, Eliza berriz gibel eraman beharrez. Güti dira, bena eraginkor sosaren biltzeko ere, bereziki Zuberoako Pettar hontan. Ordü da lanjeraz ohar gitean eta bürü eman dezaiogun algarrekin, mail apalagoko aharren gainetik.

     Egia lotsagarria hau da : müsülmanen artean bezala, kiristien artean ere badirela fededün gogor elibat, apentziala Jinko honak beno hebeki badakienak nola fededün izan behar den. Gure aitzinetik Eüskal Herriko Eliza zinez markatü züan Jansenisma deitü mubimentüak. Hamazazpigerren mentean sortü zen Baionan. Sorzaleak nor zütüan : batetik baiones apez jakintsü bat, Duvergier de Haurrane (Haurranea), « abbé de Saint-Cyran », bestetik horren adiskide handi bat, Jansens edo Jansenius, apezküpü flandriarra. Haurranek Jansenius Baionako etxondoan builta batez etxeki züan, harekin fedezko egia elibaten argitzeko.

Bien artean asmatü züen salbamentüari bürüzko ikuspegi ülün eta bortitz bat, gaizkia orotan ikusten züana, fededüna ifernüaren lotsan zapatürik etxekiz. Jansenisma lüzaz azkar egon da Eüskal Herrian. Hamazortzigerren mentean, apezküpü jansenista bat ere izan zen Baionan. Xiberoa Oloroeko diozesan zen ordü hartan. Haatik heben ere, apezen artean bortitzik bazen orano gure haur denboran. Beharrik Vatican 2  Kontzilioak libratü gütü nausikeria hersi hortarik.

Badakigün bezala, Eliza Katolikoak bi zutabe dütü : izkiribü saintüak eta üsantxa. Bena bizi den üsantxa berritüz aitzina doa, bizia bera bezala, honek dakartzan kanbioer zabalik : bestela eihartürik hiltzea lüke. Denbora joan ahala, Elizak bere legeak atetü zütüan, Farisauek beren denboran egin züen bezala : oihan tink hortan aire amiñi baten sarrarazteko beharra senditü züan azkenean : adar soberakinen artetik bide berriak zabaltü deizkü Kontzilioak.

Lefevre frantses apezküpü hura bizkarrez jarri zeion üsantxaren izenean, libreki pentsatzeko züzena ükatüz, eta moda zaharreko eliza bat eraiki züan, erraitez hori zela egiazko Eliza Katolikoa. Sarrikotapean plantatü berri den apez bat hürrünago doa, bai eziz eta Erromako Eliza, gurea, debrüaz argitürik dela – « inspirée par Satan ». Hona ene galtoa : Jesüs ere, farisau zonbaiten arabera, ez ote zena debrüaren izenean ari ?

Düala builta bat, ikasle nintzalarik Frantzia pe hortako Angers hirian, irakasle jesuita batek erran zeitan apentziala eüskaldünek Jansenisten errelijione hersi eta bortitz hartarik bagünüala orano. Aita Lhanderen libürüetan irakurri zükean, gure herritarrak – hura ere jesüita – holako aipamenik izkiribüz eginik beitzüan. Eta erran delako irakasleak aholkü hau eman zeitan : Jinkoa botxüa da, arroka, harkaitza ; hartan berma, eta ez lotsan bizi.

Arren gaztigüaren eta beldürraren errelijioneak ez dü zentzürik. Ebanjelioko ütürri garbitik edan dezagün, eta ez gizon ezkor, ülün, pesimista elibatek asmatü edari nahasitik. Hori da Kontzilioak zabaltü deikün bidea, Ebanjeliotik, orai seküla beno haboro Frantses Aita Saintüak aholkatzen deiküna. Jinko hona maita oroz gainetik, jentea maita gure bürüa bezala : beste legerik behar ote dügü ? Koblet horrekin aski lan ! Ez gira gibel ützüliko.

J-L. Davant

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu