Category: Jainkoa bizia jendea

Rakham gorria

By , 2018/07/19 05:46

1700 urte inguruetan gira. Merkatu eguna Donibane Lohitzunen. Kaia bazterrak jendez ihaurri. Solasak eta algarak ozen. Aferak pil-pilean. Bapatean oihu batek urratzen ditu bazterrak: “ Calico-Jack! Rakham-Gorria pirata, portuan !”

Eta hor dator “Adarbakar”, bela-untzi beldurgarria portuko sarbidean. Rakham kapitaina brankan, ezpata iguzkitan dir-dir. Jendea zur eta lur, ustegabeko izidurrak joa. Itsas lapur abreek, kaiara salto eginik, oihu ta sakre basati, ezpataren puntan, jende guzia ezartzen dute lerro lerro inguruko etxeetako pareteri kontra. Eta harrapa ahala, nahi duten janari guzia hartu eta untziratzen dute.

  • Come on, cowards!! Is there anyone able to speak to me?

Nehork ez ulertzen Rhakam Gorria.

Orduan, agertzen da Ttulun, Azkaingo zoko moko batetako Ttulun, gizon emekia, adina bizkarrean, ttonttortua. Beti noizbait heltzen merkatura, otarre bat arraultzez betea esku batean eta bi oilo bestean.

  • Zu itsas mutil izana, itsasoak kurritua, mintza zakizkio Rhakham-Gorriari.
  • ‘Aka’ gorri edo beltz hunek, zer arraio du guk baino gehiago?

Rakham-i hurbiltzen zaio eta aintzinean pausatzen dizkio bere otarre eta oilasko parea. Bi gizonak hor daude bekoz-beko.

Piratak, mahatxuz, Ttulunen mutur-muturrera altxatzen dio behatz erakuslea tente.

Ttulunek berdin bi behatz altxatzen dizkio begien heinera. Pirata marmarka :

  • Right!

Rakham gorriak, berriz, behi gasna zuria sakatzen dio Ttuluni sudurpera. Ttulunek berdin otarretik bi arraultze sudurrera. Rakhamek ihakin batekin:

  • Aye !

Piratak zaku batetarik ogi bihi ahurtara bat hartu-ta  errabiaz lurrera botatzen dio. Ttulunek berehala bi oiloak  libratzen ditu, bihiak jan ditzaten.

Kapitainak Ttuluni begiratzen dio goratik:

Hear hear ! … Let’s go!…  Farewell folks !…

 

Rakham joan orduko, denak Ttuluni hurbiltzen zaizkio.

  • Ez dugu deus ulertu !! Zer erran duzue ?
  • Behatz bat altxatu duelarik, erran nahi zautan nahi zitzaidala begi bat okertu. Eta nik bi behatz altxatu dizkiot. Bi begiak lehertuko nizkiola.

Gero behi gasna hartu duelarik. Galdatu daut hea behi zuriek ala beltzek emaiten zuten esne zuria. Nik, arroltzearekin erantzun diot : gorri ala beltz, oilo guziek kolore bereko arroltzeak egiten dituztela, behiek esnea bezala.

Gero bihia errabiaz lurrera bota duelarik, ez nuen funditzera uzten ahal. Oiloak libratu ditut eta kitto. Holako janari baliosa!

  • Biba zu! Ttulun

 

Santa Barbarako ubidetik itsasoratzean, bela-untzian, lapur guziak Rakham-Gorriari ondoratu zaizkio.

  • Nola deabru moldatu zirezte elgarrekin  ?
  • Behatza altxatuz erran nahi nion ni nintzela nagusi bakarra plazan. Hark bi behatz, altxatuz erran daut bi baginela : ni eta hura!

Gero gasna xuriak erakutsiz adierazi nahi nion jateko nahikoa baginuela. Eta hark arraultzeekin erakutsi daut haiek ere  bazutela oraindik.

Gero ogi bihia bota diotet lohira, erraiteko haien bihiek ez zutela kaka balio. Gaizoak, oiloak libratu ditu!! Ha, ha, ha ! Beute jende horiek beren lohian, oilo bustiarena egiten…. Hoist the Colours!

 

Bizkarrez itzuli delarik, itsaslapurrak beharrik ez duela ikusi Ttulunek egin dion keinua : beso bat ukabila tinko goratu eta beste eskuarekin besaitzina jo!  “Popatik…. !” Haserrearen eta ezinaren keinua. Sumina eta saminarena…. Gurea !!  Indarrean denak ezpata erabiltzea haizu eta gu, beti nolazpaiteko ezpataren eta lege arrotzen puntan zokoraturik bipilduak. Nola atera ? Indarrarekin ezin, hitzekin oker, herrarekin antzu, beldurrarekin mutu. Aldez edo moldez ihardoki behar.  Hor gaude zain noiz beharrak bilduko gaituen ezina garaitzeko.

Johanes Bordazahar.

 

*Balizko diozesako bestak.

By , 2018/06/30 12:48

Egin dezagun behingoan haurrek bezala, aditzaren iragana baliatzen dute errealitatetik ihes egin eta josteta munduan sartzeko: «Ni nintzen artzaina eta zu zinen ardia…» adibidez. Horri esker beren errealitatea sortzen dute eta… bizitzen.

Igande arrasaldean, kalostrapera hurbildu nintzenean, lehenik ikusi nuena etzen izan sotana beltz andana bat, baina jendea nahas-mahas, zahar eta gazte, Herri Urratseko bolondres eta bisitari inplikatuen itxurakoa, batzu lanean, bertzeak bestan, denak loriatuak.

Erakusmahai bakotxaren sonoak errespetatzen zuen auzoaren dezibel eremua, apezpikua hurbildu zen Fedeolaren mahaira, miretsiz Fedea eta Kulturakoek egiten duten lana. Aipatu zuen euskal pastoraltza, nola egitura bat sortuko zuen laster, hein oneko baliabidez ornitua.

Kanpoan « Parvis des gentils » famatuko taula gainean, trikia jotzen zuen haurrak erran ziolarik ondoan zuen sotanadun apezari «Orai kantatu behar da ! » Apezak obeditu zuen, etzuen kantatu erdi ahalketua «A Léon Léon, roi de Bayonne et des couillons » bainan «Ai Ximun, Ximun errota azpian lo zagon !»

Bezperak hastean etzen izan apez, diakre et bertzeen prooxione pikarta, urre, ori, ferde, beltz, xuri, gorri, ihauteriak iduri, bainan sotanarik gabe ibiltzen zaizkigun gure arteko apez horiekin batean siriar aterpetuak, ondotik apezpikua pobreki bezti. Azken hunek etzuen aipatu, luzaz, goiz hartan eman mezaren balioa, aspaldiko topikoak bertze behin errepikatuz, bainan aurkeztu zituen laburzki ziriak elizako giristinoak, gerla eta bakea aipatu, gogarazi zuen ere Euskalherriak hartu bake bidea, erranez etzela batere ados hego euskalherriko obispoen ageriarekin. bakea egiten ari zela, hortarako behar zela elgarrekin mintzatu, etzen hasi erailketen balantzea egiten, batzuek ehunka bertzeek milaka, oroitarazi zuen soilik funtsezko erranaldi hau « Bakea ez da nere bakea, bakea ez da zure bakea, bakea da gure bakea » Erran zuen xinpleki, bortizkeria mota bat zela gelditu, bakea etzela egina, bide onean zela baizik, otoitz egin behar zela alderdi guziek urrats bat aintzina egin zezaten, kataskaren iturria ongi aztertu eta erantzun egokiak eman…

Gero goraipatu zuen euskaldunen idekidura eta lana. Hitza utzi zion Tote Saldubehere apezari. Hunek kontatu zuen bere birrosaba, Aldude Xiloineko Benoît Gariador, Abu Gosheko beneditanoen buruaren bizia, Xiloineko batzuentzat balizko apezpiku Jerusalem…

Hitza pasatu zion Mikel Erramousperi; hunek bere arbaso bat  aipatu zuen, Ardans Teofano, Aldude Mentakoa, hau ere Abu Gosheko beneditano… Jakinarazi zuen, Mikelek, aita Lertxundi han egon zela, nola bildu zituen ziriak elizako melodiak, gurekin genituen aterpetu siriarrak loriatu baitziren ikastean Bellokeko artxibategian aurkitzen ahal zirela eltzurre horiek.

 

Gero siriarrekin batean Gure aita erran genuen, kasik Jesusen mintzairan, hauxe eskutan genuela :
Awoun douèshméïa,
Nèth (q)radash(e) shmarh
Tété merkouzarh (“z”=ingles th)
Névé sévianarh
Eikén en douèshméya abb’hara

Haoul’ann lar’man-sourane èn’yomana
Ouérsh’ourl’ann houbènn ou arbarènn
Eikén ann-ap nann shouaria faïawénn

Oulla tal’ann in tçiona
Ella-pass’ ann èn bicha
Motorrl-dilar’y merkouzarh
Ourhail’o tèchporta all’almine.

Ondokit Berdin egin genuen siriak Agur Mariarekin.
Jarraian gurea eman genuen ozenki, bihotzaren erditik.
Gero salmoak kantatu genituen, behingoan osoki euskaraz Baionako katedralean.
Kantuz ari zait nere arima pizgarri baten oiharzuna buruan atera ginen, denak aurpegia argi eta bihotza alai.

Hala bazan ala ez bazan,
sar dadila kalabazan
eta atera dadila Baionako plazan.

Mandio

* Balizko errotak, irinik ez.
Balizko esnearekin ezin gosaldu.
Balizko olak burdinik ez.
Balizko diosesak, Mandiok nahiko zuen bestarik ez.

 

Haurren nigarrak

By , 2018/06/30 12:40

Amerikar Estatu Batuetako oraiko lehendakariak, bere herrialdea begiratu nahiz, Mexikotik etorri jendeak kanporatu ditu, beren etxetarat haizatu, bainan heien haurrak, ttikiak, Estatu Batuetan atxikiz. Zer bortizkeria, bai haurrentzat, bai burasoenzat ! Ez da azken kolpea presidente horren partetik eta ez ditake azkena !

Bainan, haur horien nigarrak sare sozialetan zabalduak izan dira eta mundu osoan entzun dira. Haurren oihuek, etengabe aita galdeginez, eresi eta kexu, bihotza urratzen zuten. Burasoen besoetatik ebatsiak zirelako nigarrak ziren. Ez ziren haserrezko oihuak, ez ziren goseak sustatzen dituen oihuak, ez ziren beldurrezko oihu minak, bainan etengabe errepikatu oihu fermuak, amore emaiten ez duten oihuak. Haurren nigarrek ez dute etsitzen.

Izena bera ahantzi behar ginukeen lehendakari horrek, berak hartu erabakia aldatu du eta dekretu berri bat izenpetu du, haurrak ez diten beren burasoen altzoetatik kenduak izan. Eta hori, mundu zabaleko haserrea entzun ondoan. Munduan gaindi erreakzio ainitz eta ainitz ukan ditu eta heieri ez zela mutu eta gogor egoiterik ikusi du.

Haur bati ipurdian zafraldia emaiten den bezala, lehendakari horri munduak eman dio zafraldia oraingoz.

Bada bertzerik haurreri nigar emaiten dionik. Joanden apirilan Lur Sainduetan egin beilan, umezurtz etxe baten zuzendariarekin mintzatu gira Bethleem hirian. Serora da, Jondoni Bixintxoren serora horietarik, eta begiak nigarrez beterik mintzatu zauku.

Etxe hortan neskatxa gazte gazte batzuk errezebitzen dituzte, haur beharretan diren hamabi-hamasei urteko neskatxak, denak musulmanak. Gehienak bortxatuak izanak, beren aita edo anaia edo osaba baten partetik. Haurdun bilakatu neskatxa horiek gorde behar dira eta beren etxetik ihes egin behar dute, beren familiaren ohorearen izenean. Beren familia desohoratu dutelakotz, hiltzea dute merezi ! Zorte izigarri horri eskapatzeko, batzuk etxe hortarat heltzen dira beren haurrari bizia emaiteko. Israelen eta Palestinan ez da legezko aborturik, ez intzestuaren aitorpenarik. Haur beharretan direla ez sobera agertzeko, neskatxa gazte horieri zazpi hilabete hirian haurra sortarazten dute eta berehala umezurtz etxe hortarik joan behar dute.

Haur sortu berriaren nigarrak ! Hamabi, hamahiru… urteko amaren nigarrak ! Lehen orduko biziaren nigarrak ! Hor zaintzale diren seroren eta langileen nigarrak !

Ama gazte horiek ez dute sekulan beren haurra ikusten eta ikusiko. Haur horiek ez dute sekulan jakinen nor den beren ama, ez eta beren aita. Ama gazte horien bizia hautsia da, ez daitezke beren familiarat itzuli, “desohorea gatik”, eta beren bizia bera arriskuan da; ama direla ikasten bada, ez dira ezkontzen ahal.

Beren haurra, umezurtz etxe hortan egonen da 6 urte arte arras ongi zaindua eta oroz gainetik maitatua. Serora eta laiko, denek beren bihotz osoa emaiten dute haur horieri biziaren zoriona ahalaz pizteko. Maitasunezko lokarriak sortzen dituzte, eta haurrak zoriontsu bizi dira hor sei urte bete arte. Sei urte bete ordu, joan behar dute leku maitagarri eta goxo hortarik. Bi aterabide badira: edo haurra adoptatua da, eta familia musulmanek baizik ez dute adoptatzen ahal, edo ez da adoptatua eta orduan nerabe etxe batetarat joanen da bere adinetara heldu arte. Kasu huntan, izen gabea izanik (aitaren izena baizik emaiten baita), bere bizia biziki zaila izanen da. Umezurtz etxe hortarik ateratzen diren haurrak, sei urtetan, nigarrez ateratzen dira eta beren zaintzale eta haurtzainek nigar egiten dute urruntzen direlarik.

Haurren nigarrek gizartearen osagarria salatzen dute.

Haurren nigarrek munduaren oihu mina entzunarazten dute.

Maite Irazoqui

LUR BERRI BAT MOLDATZERAT DEITUAK

By , 2018/05/10 07:47

Segitzen dut urtarrilaren 25eko (N° 3434) eta martxoaren 15eko (N° 3441) astekari hunen aleetan abiatu sailarekin, hiru goi-mailako unibertsitate-ikasle gaztek berriki argitaratu duten liburuaren irakurketarekin (Pierre-Louis Choquet, Jean-Victor Elie eta Anne Guillard). Liburuaren izenburua da “Plaidoyer pour un nouvel engagement chrétien” (Ed. De l’Atelier). Kontserbatismoaren bide antzuari uko eginik eta garapenezko bidearen hautua eginik, gazte hauek proposatzen dute bestelako urrats bat: munduaren bidera joaitea, Jainkoarekin topo egiteko menturan. Liburuaren hirugarren eta azken partean, aztertzen dute nola Lur berri bat moldatzerat deituak giren, gogo onez bide egiten duten gure garaikide guziekin batera.

Gizarte sekularrak Jainkoa baztertu badu ere, Biziak beti indarrean sartzen segitzen du gizon-emazteen baitan eta artean, bereziki elkar-ezagutzeak eta elkar-lokarritzeak sustatzen duten esperantza frogatuz. Hauxe diote gure ikasle gazteek: “Guk, kristau gazteak, goraki aitortzen dugu elkar-ezagutzearen dinamikari eskubide osoa egingo dion jendartearen ezinbesteko eraikuntzan parte hartu nahi dugula… Gure herritar engaiamenduaren helburua hauxe da: guzientzat bizigarri izango den Lurrean, norberaren loratze librea bermatuko duen mundua eraiki.”

Ondorioz, gure misionea bikoitza da: batetik, guzientzat desigarri izango den munduaren eraikuntzan parte hartu, eta bestetik, errotik bestelakoa izango den mundu bat posible dela esperantzaz iragarri eta aukera hori gure artean jada obratua dela jakinik jokatu. Gogora heldu zaut errepika hau: “Jainkoaren Erreinua noizko den ez galda! Jainkoaren Erreinua gure artean da!”

Gauza frogatua da engoitik giza aktibitateen eragina Lur planetaren gainean, aitzinekorik gabekoa dela. Garai ekologiko berri batean sartuak gira, Antropozena deitzen da hau. Lurra guzientzat bizigarri geldi dadin etorkizunerako, premiazkoa da gure eguneroko bizimoldeak (elikamoldea, garraioa, energia…) aldatzea. Horrek eramango gaitu beste kultura eta erlijio batzuek Naturarekiko duten harremana deskubritzerat, hauekin lokarritzerat, munduaz ditugun ikuspegi desberdinak trukatzera. Utzi behar dugu gure burua “ebanjelizatzerat”, gizakia bere ingurune naturalarekin baketzeko beren bizia eman dutenenganik, nahiz, hauentzat, Jainkoari erreferentzia baitezpadakoa ez izan. Trukaketa hortan elgarrekin ikasi behar dugu gure egoera berriaz jabetzen: ez dugu soilik gizatiarrak izan nahi, baina ere zinezko lurtarrak.

Ondorioz bihozberritze bide bat hartzera deituak gira, gure baitan aldi berean beldurra eta zoramena sortzera utziz: elgarri josiak dauden ekosistemak desagert ditezkelako beldurra alde batetik, eta engaiamendu argi eta gozagarri bat hartzeko aukera bestetik.

Eta hemen nere lekukotasuna agertu nahi dut “Bizi!” elkarteak gure artean bultzatu duen “Eliza Berdea Labela” aipatuz. Ekimen hau ez du “Bizi!”-k sortu, baina bai bultzatu Iparraldeko kristau elizen artean. Erronkaren premiatasunaren aitzinean jarri gaitu, eta huni buru egiteko elgarrekin lanean hartzera lehiatu, molde ekumenikoan (bereziki Protestanteekin) eta gozagarrian. Dakigularik “Bizi!” elkarteko militante asko ateoak edo sinesgabeak direla. Hola ulertzen dut “gure burua “ebanjelizatzerat” uztea”.

Engaiamendu hori hiru arlo nagusitan planteatzen dute gure ikasle gazteek:

– bizitza baldintzak kolektiboki aldatzerat lehiatu: lanaren antolakuntza zientifikoaren gizalege gabetasuna salatu, eztabaida sakon bat zabaldu ekoizpen sistemen antolakuntzari dagokionez, elgarrekin bizitzeko jartzen ditugun legeak eta arauak ber-definitu, zerga sistema ekologiko anbiziotsu bat bideratu…

– bide sozial eta ekologikoak elkar-lotu: “martxandizatze” fenomenoa, desberdintasun sozio-ekonomikoen areagotze eskandalagarria, “eskaintza-guttiena”-ren bilaketa lehiatsua salatu eta hauen kontra gogorki borrokatu. Justizia soziala berdin ekonomikoa jokoan dira, hertsiki lotuak izanik.

– ostatu-emaitearen zentzua biraurkitu: badira egoera larriak (etorkinena adibidez), baina eguneroko bizian emana zaiku “besteari” ongi etorria egiteko aukera, berari hitza emanez eta bera entzunez. Harreman hori probetxugarri gertatzen da bakotxarentzat, barne aldaketa sustatzen du.

Azkenik, erran dezagun ez dela aski norberak bere kontsumo moldeak aldatzea. Kolektiboki jokatuz, ekintza politikorako altxagailu bihurtu behar dugu, gure botoa erabakigarria dela argi izan behar dugu. Molde hortan munduan ari den Izpirituaren lanean parte har dezakegu, guhaur ko-kreatzaile bihurtuz. Gizakia, ospatzeko egina da, besterik gabe. Dena arra-asmatu beharra dago. Lur berri bizigarri baten eraikuntzan parte hartzeko agertzen dugun gaitasunean jokatzen da, orai eta hemen, Erreinuaren baitako gure inplikazioa. Hara Misionea!

Peio Ospital

2018-05-07

Adio Xiria, agur Telebista!

By , 2018/04/25 04:59

Joan den mendean, euskaldun haurren ahotik euskara kasatzeko, Frantses Hezkuntza Ministerioak “xiria” asmatu zuen: eskolako aire hartze denboran ikasle bat harrapatua bazen euskaraz, makilatxo bat behar zuen hartu, “xiria”, eta errientak zigortzen zuen ikasgelan… Ahalketurik gorri-gorria, haur gaixoa entseatzen zen ba xiria zoko batera botatzea baina berehala eskola-lagunek, “garde-le!… garde-le!…”(1) garrasika bilarazten zioten berriz…

Ez zuena Jules Ferry handiak (gure eskola publikoaren aitak) 1885ko uztailaren 28an, diputatuen ganbaran oihukatu: “…Errepikatzen dut badela dretxoa goiko arrazentzat, eginbide bat badutelako: azpiko arrazen zibilizatzeko eginbidea.”(2) (sic). Nor izaten ahal zen ba zibilizatu behar “azpiko arraza” hori? Galdegin xiriari…

 

Xiri dohakabea! Hik uste baino hobekiago bete duk hire lana! Frantsesa sartu diek, bai, baina ikaragarriko desmasia eginez: heien kulturaz, heien aita-amen hizkuntzaz ahalkearaziz!… Frantsesa zelako munduko hizkuntza ederrena, garatuena eta garbiena, eta euskara ez bezala dena ñabardurez eta fintasunez josia. Frantsesa, jakintsuen eta idazle handienen hizkuntza, jende argienek, Pariseko moda egiten duten modeloek, enpresaburu handiek eta erregeek mintzatzen dutena. Frantsesa, hitz laxoz idazteko egokiena eta hitz neurtuen moldatzeko paregabea. Hots, euskara aldiz, behialako “xarabia” arkaiko hori, lehengo jende arruntentzat nahikoa baina guztiz baldarra sentimendu kartsuen adierazteko edo hitz neurtuen moldatzeko.

Horiek hola, euskara ezarri dute azkenean Frantziako ondareen museoan, lehengo dinosauro eskeletoen artean. Kontsola gaitezen, baitakigu horrela gure mintzaira ez dela galduko: hain zuzen gauaz museoaren ateak gakotuak dira eta egunaz badira zaindariak.

 

Xiriaz geroztik tresna berri bat sortu da: Telebista! Ez bakarrik eskoletako ikasleen buruetan, baina Euskal-Herriko etxe galduenean, supazter guzietan, aitatxi eta amatxitik hasiz sehaskako ñiñiraino zabaldu du erdara, tsunamiaren antzera gaindituz Jules Ferry berri guzien esperantza guziak. Zikin untzira “xiria”! Ez da gehiago hire beharrik!

 

Telebista dohakabea! Hik ere, hik uste baino hobekiago bete duk hire lana! Euskal-Herriko jende guzia erdaldundu duk, bai, baina ikaragarriko desmasia eginez: Frantzia guziko haurrak minbizi berezi batez kutsatuz!…

Minbizi hori berezia da. Ez da hilgarria, ez du gorputza andeatzen, gogamena bai… Irudian emanak dira telebista begiratzen duten haurren marrazkiak. Gaineko aldean, egunean oren bat baino gutxiago begiratzen duten haurrenak. Hiru oren baino gehiago beherean.(3)

Liburu lodi baten ordez batzuetan irudi ttipi bat aski da.

Konpreni dezakeenak konpreni beza…

David Acheriteguy

(1) “Atxikak!… Atxikak!…”

(2) http://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/histoire/grands-moments-d-eloquence/jules-ferry-28-juillet-1885

(3) Michel Desmurget. TV Lobotomie – La vérité scientifique sur les effets de la télévision. Max Milo Editions, Paris, 2011. 182. orrialdean.

Hiruzpalau aholku merke

By , 2018/04/12 16:56

Hiruzpalau aholku merke

Hegoak ebaki banizkio neuria izango zen

Ez zuen aldegingo

                               Joxean Artze

Mahasti xolako xederetan, gizonak erregepettitta oraino bizirik harrapatu du. Esku ahurrean itoko du, xoria tiutaka hasten zaiolarik. Bere kantuan gizonari hauxe dio :

“Zergaitik hil behar nauzu ? Ez duzu ase handirik eginen enekin ! Aldiz, libratzen banauzu, hiru aholku emanen dauzkizut, zure biziko ezin baliosagoak, zoriontsu eginen zaituztenak. Lehena zure eskutan berean emanen dauzut ! Eta bigarrena, eskua zabalduko duzunean, aihen gain hortarik ukanen duzu…”

Gizona hor dago zein alde ezin hautatuz: esku batean xori salda on baten mentura eta bestean zoriona.  Xoria bere aldetik tiutaka :

“Iep ! Hau duzu lehena. Ez du balio, ez auhenka hastea, ez odol gaiztorik egitea, ezin kausituzko helburu baten ondotik !”

Gizonak eskua ireki eta xoria, libre, aihen hegian pausatzen da, hamar bat urratsetan.

“Hitzeko gizona zira ! Bigarrena hau duzu. Zerbait behin betiko galdu balin baduzu ez du balio haren gibeletik denborarik galtzea! Galdua dena galdua da.”

Gizona arrunt atsegabetua :

“Baina, xori pika-buztana, hire aholku pettutta horiek jadanik ezagutzen ditiat. Denek ezagutzen ditiagu !”

Gizonak lurretik harri bat harturik, xoria besainka harrikatzekotan da hegaztiak irasagar-ondo gainetik botatzen diolarik :

“Zaude ! Hirugarrena zor dauzut oraino. Zerbait ezin sinetsia entzuten baduzu, etzazula nehondik sinets ! Handi-mandiek erranik ere ! Eta hemen beretik, aitortu behar dauzut paparoan badutala irentsirik diamante bat oilo arraultzea bezain lodia. Hor altxor eder bat galdu duzu.”

Hau entzutean, gizonaren aurpegiak irasagarraren kolore horia hartzen du. Begiak su, errabia gorrian, zein ergela izan den holako xori baten libre uzteko… Hasperen batean lausenguz hasten zaio :

“Haugi ! Xoria, haugi ! Gure etxean izanen duk ohore, errespetu, ostatu eta askatasun… Xorietan arraroena haiz !

-Enuxenta ! Zure kastako jende guziak bezalakoa zira. Delako ene aholku ‘pettuttak’ ezagutzen dituzula baina ez duzu bat bera ere segitzen. Nola nahi duzu sinetsi ni bezalako xori ttipi batek arraultze baten heineko perla irents dezan ? Gero nahi nauzu balakatuz bildu, badakizu orain ezinezkoa zauzula ! Errana dauzut : galdu dena galdua da.”

Hitz hauekin errepettitta airatu da arin eta bizkor, gizona aldiz hor, ahoa zabalik, bi oinak eskalapoinetan.

Horra nun xoria berriz itzuli den irasagar adar puntara : “Gizona! Oroit zaite errepettitta mendre bat zoriontsu egin duzula gaur, honek zuhaur doi bat zoriontsu egin behar zintuzke !! Esker onez, atsegin xume honekin uzten zaitut.”

Johanes Bordazahar

DIAKREEN ESPOS LAGUNAK

By , 2018/04/07 10:11

Frantzian, Eliza katolikoak urtero 100 bat gizon diakre egiten edo ordenatzen ditu. Diakre horiek apez eta apezpikuen laguntzaile dira. Beren kargua hau dela dio Elizako deiak «biziko istorio eder eta gizakoia ; gaurko Elizako beharrezko misio bat ; apez eta apezpikuekin lankide zoriontsua ; munduaren etorkizuna zerbitzatu ; Elizaren seinale Jainkoaren zerbitzaria izanez; zerbitzariaren soinekoa ezarriz Jesu Kristo bezala ; Jainkoari beti bere baimena emanez Mariak bezala, Jainkoaren zerbitzari ; Jainkoaren amodio kantatuz, Jainkoa gizon egin baita gizon guziek berekin izan diten. »

Diakreak ezkonduak dira edo ezkongabeak. Ehunetik 90 ezkonduak dira eta haurrak badituzte. Hamar urte bederen behar dituzte ezkonduak izan gizona diakre ordenatua izan aitzin. Ezkon-lagun horien lekukotasun batzu nahi ditut hemen zabaldu egun. Nola bizi dira emazte horiek ? Nola bizi dute beren senarraren Elizako kargua ? Beren baimena eman ondotik senarra diakre izaiteko, -baimena horren gabe ez daiteke diakre izan-, zer bidetan sartzen dira ? Emazte horiek gehien gehienak Elizako urratsetan adituak dira eta engaiatuak, parropietan laguntzaile zintzo eta jarriak.

Entzun ditudan emaztek beren adostasuna eman dute senarra diakre ordenatua izan dadin, formakuntza segitu dute, bizi berri bateri jarraiki dira. Lehentasunik gabe ezartzen ditut hemen beren bihotzeko asaldurak. Heien arabera, familiako bizia bertzelakatu da. Senarrak bere ofizioa badu, erretreta hartu aitzin, eta bere lanetik bestalde, Elizak eman kargua behar du bete. Etxeko lanak eta haurren eguneroko joan etorriak emaztearen gain dira. Ongi errana da, argi eta garbi, ezkontza dela lehen, ez eta diakre izaitea. Bainan hori gauzatzeko, mugak ezartzeko eguneroko aktibitatetan, badute lan bat eta biak. Eta nola egin ustegabeko galde eta eskarietan, izan diten familian edo Elizan ? Errana izan zaiote beren senarraren egutegiaren aingeru begiralea bezala direla ! Hemen kokatzen da emaztearen kulpabilitatea. Edozoin biziko galdetan, senarrarekin mintzatu ondoren, bere erantzuna aski libreki emaiten du. Ez da hola Elizaren galdeetan. Emaztea ez da ausartzen muga ezartzea Elizako galdeari. Autozentsura aplikatzen du bere buruari. Bere barneko libertateari ez dio bidea idekitzen. Elizak galdetzen du, beraz ez du errefusatu nahi. « Elizaren zerbitzaria » behar du lagundu eta bere burua ez du lehen ezarri behar berekoia edo egoista ez izaiteko edo agertzeko. Bainan sofritzen du : bakartasuna senditzen du eta pixkat bazterrerat utzia. Bere bizian bakartasuna sartu da.

Bakartasun hori, otoitzean ere sartu da. Diakre izan aitzin, bikoteak egunero hartzen zuen astia elgarrekin otoitz egiteko. Orain, diakreari errana zaio apezek bezala eguneroko otoitza egiteko. Lanerat joan aitzin, goizago jeikiz egiten du otoitz hori, bainan emazteak haurrak ereman behar ditu eskolarat, etxekoen bizia kudeatu… Orduan, bakotxak bere alde otoitz egiten du. « Ez dugu elgar ikusten, ez dugu elgarrekin mintzatzen lehen bezala » diote emazte horiek. « Hartua da, gustatzen zaio, nik ez dut trabatu nahi ; bakarrik nago ». Hitz horiek batzuetan kolerarekin erranak izan dira.

Bertze beldur bat badute bihotzean diakren emazteak. Eliz ministerio edo funtzio publiko bat betetzen du senarrak eta jendeen behakoak aldatzen dira. Kritikak ere ateratzen dira. Hain xuxen jendeen jujamendua askotan laster egina da : « zer da, jelos bere senarraz ? » edo « ez dira ez bertzeak baino hobeak ! » eta holako ! Emazteak behar du bidexka hertsi hori hartu, bere senarraren ikus moldea eta Elizak eman kargua errespetatu ahal bezain ixilik, eta bere senarra nahi du gerizatu, ahal bezain diskretuki bainan molde eraginkorrean. Eta lehiaketarik gabe. Zeren ardura, senarra baino gauza gehiago ezagutzen ditu Elizako urratsetan eta Izpiritual mailan.

Erran liteke funtzio publiko bat duten gizonen emazteak gauza berdina bizi dutela. Ez arras ! Elizak deitzen ditu diakreak, beren bizirako bihurtzen dira diakre, eta Elizaren zerbitzari gisa dira ordenatuak. Emazteari galdegina zaio hori errespetatzea eta Elizak galdeginari ez erraitea edo muga ezartzea, bere burua hobendun senditu gabe ez zaio batere errex. Bere baimena emana senarra diakre izan dadin, Elizako urratsetan eta fedean leial dagona, bere burua estekatua kausitzen da, Bere gain hartzen du zailtasun hori. Noiz arte ? Eta zeren izenean ? Nork du laguntzen bere bakartasunean ? Bere barneko libertatea, bere baitako libertatea nola obratuko du ?

Maite Irazoqui

FRANTSES 1. 5

By , 2018/04/07 10:03

Martxo honen 13an bost urte beteak ditu Frantses lehenak Aita Saindu karguan. Parada bat egin duen bideari behako baten emaiteko nire parte xumean kazetari eta giristino gisa. Anitz erreforma abiatuak ditu, batzuk jada indarrean direnak eta beste batzuk geldian edo estoka zerbaitetan kokatuak, beste erreforma batzuk bidean eman nahi dituela agertzen da ere aldi bat baino gehiagotan. Egia da miliar bat eta berrehun eta berrogeita hamar milioi katoliko dituen ontzia ez dela nolanahika kudeatzen.

Egitura erreformak

Hilabetea zuzen kargutan zela C9 batzordea sortu zuen, hartuz bederatzi kardinal bere inguruan ukaiteko gisan hurbileko aholku batzorde bat Elizaren gobernatzeko. Ordutik aitzina batzorde hori 23 aldiz bildu du bost urtetan, hots urtean lauzpabost alditaraino. Kargua hartu eta bi hilabete eta hamar egunetara hona zutik emaiten duela IOR Vatikanoko bankuaren batzorde erreferentea. Multzo horrek bideratzen du funtsezko erreforma bat Elizaren harat-honat ekonomikoetan. Hortik aitzina ondoko uztailean, ahantzirik udako oporraldiek administrazioa erdi bizi datxikatela, batzorde bat sortzen du Frantses Lehenak Vatikanoaren egitura administratiboa berregituratzeko. Lantalde horren barnean apailatuko da Elizaren gobernua edo Kuriaren erreforma nagusia. Lantalde horren barnean asmatu dira 2016an sortuko diren hiru super ministerio edo, Vatikanoko hiztegian, “dikasterio”: komunikazioarena, familia eta biziarena, eta giza-garapen integralarena. Oinarrian gauden giristinoek ez dugu aldaketarik batere sentitzen, baina Vatikanoko langileek bai; merezi du oroitzea zer nolako erasiak egin zizkien Kuriako ordezkariei Aita Sainduak 2016ko agiantzen karietara. Gutiz gehienean erreforma horiek funski atalatuak dira Elizak gaurko egunari doakion moldean bidea aitzina egiteko.

Barne dialogoaren bultzapena

Beste aldaketa batzuk gauzatzen ari dira ustekabetarik bezala, aitzinetik eta publikoki deusik erran gabe. Estatu bakoitzaren barneko diozesa guziek osatzen duten apezpikuen konferentziei baimena emana die Frantses Lehenak, elizkizunetako testuen itzulpenaren egiteko, orain arte itzulpen guziek Erromatik pasatu behar zutelarik. Irekia du ere gogoetaldi bat apezpikuen konferentziei gaitasun gehiago emaiteko. Ezin da erran zer kanore izan lezakeen gaitasun horrek. Frantses Lehenak pentsatzen ote du Elizak urte luzeen poderioz zutik ezarria duen hiru zangotakoari, Aita Saindua (Eliza katolikoaren zerbitzaria), Apezpikua (diozesaren zerbitzari lehena) eta Erretora (parropiarena), behar zaiola laugarren bat gehitu, hain zuzen apezpikuen konferentziarena? Badirudi hipotesi guziak irekiak liratekeela. Gauza segura, dena den, “Evangeli Gaudium” entziklikak aipatzen duela apezpikuen konferentziek doktrina mailan mintzatzeko gaitasuna ukanen dutela. Hasteko, Elizaren lege kanonikoa betez bost urtetik behin Aita Sainduari egiten dioten bisitaldian, apezpikuek manua ukana dute, eta maiz errepikatua zaie, behar dutela beren burutarik libroki mintzatu. Beste pontifizeekin ixilik zeuden beti, apezpikuen multzoaren ordezkariak zuen hitza hartzen, eta oraino Aita Sainduak egin galdeei ihardesteko bakarrik. Frantses Lehenak dialogo librearen ohitura bultzatzen du gainetik zolaraino.

Non dira emazteak ?

Gure Aita Sainduak berriki hauxe erran du: “Arranguragarria da Elizan edozein giristinori eskatzen zaion zerbitzua, nola lerratzen den sehi bati eginarazten zaion lan bat bezala ikusia izaiterat, emazte batek egiten duelarik”. Horrenbestez Elizaren zerbitzari lehenak berak aitortzen du emaztek sehi lan horietan aurkitzen dutela ttotto bat bakarra Elizan. Azpimarratzekoa da 2016ko agiantzen emaitera hurbildu zitzaizkion seroretatik bat mintzatu zela deplauki Frantses Lehenaren aitzinean. Proposatu zuen lantalde baten sortzea emaztearen tokiaz Elizan gogoetatzeko, eta proposamenak ateratzeko. Hain zuzen Aita Sainduak zenbait egun berantago gisa horretako batzorde bat zutik ezarria du. Egiten duen lanaz deusik ez da kanpora ateratu orainokoan. Esku bateko erhietan konda daitezke Elizako egituretan kargu zerbait duten emazteak: espainiar kazetari bat ezarria dute Vatikanoko prentsa bulegoan zuzendari-orde. Bizi kontsekratuaren kongregazioaren idazkari-ordea serora bat da. Laikoen dikasterioan bi emazte ezarri dituzte idazkari-orde. Hots, “orde” karguak betetzen dituzte. Puntu onetan ezar daitekeena dudarik gabe, 2017ko ostiral sainduko homilia Anne-Marie Pelletier teologoak segurtatu zuen Aita Saindua entzuleen artean zelarik. Puntu arranguragarri bat ateraia da haatik Osservatore Romano hilabetekariaren martxo honetako alean. Hor erakutsiak dira Vatikanoan laneko baliatuak diren serora batzuk, gradu apaleneko kargudun batzuei lehen tintan obeditzen dute, eta gauak eta egunak lanez itoak dira. Ez da ere ahanztekoa Marie Collins irlandarrak utzi duela adin txikikoen defentsa batzordea, ohartarazi ondoan egiten zituen proposamenak oro Fedearen Kongregazioak sistematikoki baztertzen zituela. Batzorde berean zen Catherine Bonnet psikiatrak ere kargua utzi du, arrazoin beren gatik.

Elkartasun unibertsalerako deia

Gure Aita Sainduak hats berri bat ekartzen du “Laudato si” entziklikarekin. Donostiako Idatz liburu dendan aurki daiteke dokumentu hori euskaraz. Giristino mundutik kanpoko eragile anitzek ere zoriondu dute Frantses lehena. Nire partetik konbentzitua naiz “Laudato si” dokumentuarekin Elizak beretzen dituela mundu honetan gaur egun sortuak diren problematika larrienak klimaren inguruan. Elizak arrangura nagusi horiekin bat egiten du, gehiago oraino horien barne barnean emaiten da. Ozkarik ez dago mundu zabala eta Elizaren artean. Aita Sainduaren lanak diplomazia mailan bakearen alde bi fruitu eman ditu. Erdietsi du Kuba eta Ameriketako Estatu Batuen artean harremanak lotzea. Bururaino eraman du Elizak aspalditik abiatua zuen zubi lana, balio du oroitzea Roger Etchegaray gure kardinaleak nola kondatu duen “J’ai senti battre le coeur du monde” 2007an atera liburuan, Fidel Castrorekin izan zuen ikustaldia, oren bat iraun beharra lau oren pasa solastu baitziren gauak gauari. Frantses lehenaren beste lorpena, Kolonbiako gobernua eta FARC-en arteko bake hitzarmena.

Mattin Larzabal

Klima, etorkinak eta gu

By , 2018/03/20 17:56

Gaurko Europak ene ustez bi arrangura eta kezka nagusi baditu, edo bederen gogoan eduki behar lituzke: alde batetik klimaren aldaketa, bestetik etorkinen uholdea. Ez idurian, biak elgarri lotuak daude, Frantses Aita Sainduak azpimarratzen duen bezala. Etsenplu bat larria hor dugu denek begien bistan: Siriako gerla. Nola piztu zen? Duela zazpi urte, hango jendea asaldatzen hasi zen laborariak trumilka hiri bazterretarat bildu zirelarik, miseriak kanpaña baserritik haizaturik: urte zenbaitez segidan idorte dorpeak jasanak zituzten, ondasun guziak galdu arte, salbu bistan dena urik gabean uztarik emaiten ez duen lur gaixoa, jendea bezain eria.

Afrikan ere zinez ageri dira klima aldaketaren kalteak. Sahara desertuko bi aldeetarik, iparretik eta hegotik, basamortua hedatzen ari da, idortea luzatuz doan arau. Abereak ezin bazkatuz, laborari franko beren lurrak eta herriak utzirik, hirigune bazterretan metatzen dira, eta gazteak lanik han ezin aurkituz, Europarantz abiatzen burrustan, bereziki Libia zeiharkatuz, berriemaileek salatzen dizkiguten baldintza latzetan.

Siriako ihesliar gehixenak ez zaizkigu Europara heltzen: Alemaniarekiko tratu baten ondorioz, Turkiak bere mugetan atxikitzen ditu, miliun pare bat arrotz aterbetuz. Libanon eta Jordanian metatzen dira beste hainbat. Beraz datozkigun etorkinak beste lurralde batzutarik ditugu, bereziki oixtion aipaturiko Afrikatik. Mediterraneo itsasoa ontzi txar batzuetan ahal bezala pasaturik, Eruropara heltzen dira, Grezian eta Italian metaka leihorreratuz, hein apalago batean Espainian, dela Kanariar uharteetan lurreratuz, dela Maroko bazterreko Ceuta eta Melilla oraino espainiartzat ekarriak diren itsas portu haietan gibeletik sartuz.

Europa Batuak hiru herrialde horiek oso guti laguntzen ditu etorkinen harreran. Alderantziz, Dublineko hitzarmen delakoari esker, sartzera uzten dituztenak – baina pratikan hauturik ez dute – Estatuek beren mugetan atxiki behar dituzte. Holaz Niza aldeko mugan Italiatik Frantziara pasatu nahi direnei frantses poliziak sargia hesten die. Ber lana egiten du Calais aldean, haatik ifrentzuz, Ingalaterrako bidea hetsiz erresuma horren zerbitzuko: lan tzarra beraz frantsesentzat, berearekin aski ez balute bezala.

Europa Batuak bere lana ez du egiten hor, etorkinen aferan elkartasunera ez da heltzen. Eta lehenik Estatuek, Alemaniak salbu, bederazka ez dute ahal dutena betetzen: ekialdekoek deus ez, Frantziak zerbait gehiago, haatik ez erraiten duen bezainbat. Eta guk zer? Bi eginbide nagusi ditugu gain horretan entzun dugunaren ildotik: alde batetik gure klima zaindu behar dugu zuhurki biziz, bestetik etorkinen alde ahal duguna egin, hala nola horien urgazle diren elkarteak lagunduz gure boltsaren arabera.

Afrikaren garapena sustatzen duten erakunde pribatuak ere hor ditugu, adibidez “CCFD-Terre Solidaire” taldea, amoregatik eta hango gazteak beren lurraldean bizi ahal ditezen, afrikar jendartea biziaraziz ber denboran. Horiei ere eskukaldi baten emaitea ez ote litzateke Garizumarik hoberena? Eta ez dezagun ahantz gure politikari nagusien zirikatzea, bai klimaren alde, bai etorkinen alde gehiago egin dezaten.

J-L. Davant

Izana bat, izenak bi

By , 2018/02/20 13:31

Biziak ez du deus balio   

baina deusek ez du biza balio.

 

Ostatu zola-zolan, erdi ilunbean, neska mutil maitaleak jarririk daude, elgarri hurbil, maitekiro, nehoren axolarik gabe.

Laguna eta ni, bi mutilak, jartzen gira diskretuki ate ondoan, kanpoan, terrazan.

 

Nik(K) –  (Adiskideari neska seinalatuz)  Begira, begira neska nola jarria dagon mutilari datxikola amultsuki, gatu bat bezala korrobilkatua. Badea posible! Atzo berean neska hori nire besoetan naukan, ezin goxokiago.
Adiskideak(A) – (iriño batekin) Bihar arratsaldean berean harekin berarekin dut hitzordua, parkeko xokoan, haritz pean.  Berantetsia nago noiz sendituko neskaren hurbiltasun xamur hori!

 

N – (Ahapetik) Begira nola matela perekatzen dion… eta orain, haurrak bezala pusaka ta bultzaka, eta … ikus nola edalontzi beretik edaten duten bi-biek.

A – (baso hegia milikatuz) Bihar listua nihaurek  jastatuko diot, baso hegitik. Hitz dautzut ontsa milikatuko dutala.

 

N – Begira, zoin amultsuki  so egiten dion begia ñirñir. Bazinaki atzo berean zein amoroski begiak begietan jaten ninduen.

A – Bihar ni nauzu haren begi urdinetan murgilduko.

 

N – Entzuten ? Kantuño bat xuxurlatzen dio beharrira. Bihotzean dut oraino atzo berean xarramelatzen zitzaizkidan maitasunezko hitzak.  Behar bada hitz ber-berak ditu. Beha’zu horri!

A –  Bihar ene aldi! Jadanik kilikak senditzen ditut baharri xiloan…

 

N – To! Orain so egiezu ! Besarkatzen ari dira. Atzo zen oraino biak luzaz besarkaturik  ginaudela.

A – Bai eta bihar atseginekin ene besotan hartuko dut.

 

N – Andere bihurria, nahasia ! Sordeisa ! Urdanga arraioa!

A –Zaude hortik!  Honen izena badakikezu.  Badut aditzea “BIZIA”deitzen dutela.

N – Ez gaizki zira!   Aspalditik  badakit andere gazte honek “HERIOA” duela izena.

A – Bai, hain zuzen! Izenak bi ditu baina izana bat.  Alderdi bi, natura bera. Herioa Biziak bere bihotzean dauka, udaren baitan negua bezala, ibaiaren isurian itsasoa, gereziaren barnean hexurra. Fruituaz behar zira baliatu. Bizia, oparia duzu, egunero eskainia zaizuna,  maitale xamurra  bezala. Bizia maitatu balin baduzu herioak irripar batez ordainduko zaitu.

N – Alderdi horrek  gohaintzen nau !!

A – Ez da probetxurik ! Bihar, etzi, ezti-damu edo noizbait, beste zerbait presatuagoa egiteko balin baduzue ere,  Herioa etorriko zaizu. Eskutik hartuko zaitu eta segituko duzu bizitzan egin duzun ogi-espal ederra eskuetan. Zergaitik arranguratu aintzinetik ?

Hortarako Biziak eman graziak, atseginezko,  zoritxarrezko edo dena delako, osoki bizi behar dituzu. Baliatu ez duzun grazia ustelduko da.

N – Zer erran nahi duzu grazia ?

A – Grazia ? Zortea duzu, ustegabekoa zerbait gisaz, ona edo txarra. Jainkoaren eskua duzu, hor, ixilean lanean, deika dabilkizuna. Maitale batek bezala, egun bakoitz, mirakuilu ttikiak eta miseriak eskaintzen dauzkizu, xamurtasunez balia ditzazun. Jainkoa baita bizitzaren neurri osoa. Jainkoa gabe bizitza ez da arras bere heinerat heltzen eta Jainkoarekin,  bizitza  den baino gehiago da. Eta bistan dena heriotzaren gainetik doa. Ama Terexak ziona errepikatzen dautzut : “Bizia xantza bat duzu ! Harrazu osoki!” Eta kitto.

 

Johanes Bordazahar

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu