Hergaraiko azeri zaharra

By , 2017/11/07 17:33

Alegia batek dio, halako batez, izigarriko negu gorriren aztapar zorrotz izoztuek bortxatu zutela azeri zahar gosetia Garaziko mendietarik Hergaraiko etxalde bazterretara. Bidenabar, goi gune batetan, arkume hil-berri batekin bekoz-beko gertatu zen. Hain segur laborariek utzia, saiek jan zezaten.

Ustegabeko maukaz baliaturik, jaten hasi eta lehen gosea eztitu orduko, azeria ohartu zen  otso aldra bat hurbiltzen ari zitzaiola haragiaren haizea harturik.

Azeria, harrapakina hortzen artean hartu-ta, zalukara urrundu zen. Eta erreka bazterreko zilopa batean  karkasa gorderik, berriz bide bazterrera atera. Hantxe, haritz pean lasai jarri zen,  ezpainak milikatuz, pokerka, alegia asebetea. Otsoak saldoan jadanik hor:

  • Azeri ! Iduriz hemen bada jatekorik !
  • Jatekorik ? Hemen ez ! Baina behereko etxe bazterretan baduzue nahi bezainbat ardi,  bildots eta marro ! Ni, ederki haragi freskoz aserik, handik heldu nauzue. Ardi hilak pentze bazterreko sasietara botatzen dituzte.

 

Otsoak, berria jakin bezain laster, tiroan lekutu ziren, bidean behera. Haien tarrapatari oharturik, gatu pitots bat ausartu zen bideska beretik. Azeria kurutzatzean, berri ona jakinik, gain behera hura ere. Gero beste azeri pare bat gertatu zen, jakin nahiz zeri zor zitzaion animalien bapateko presa. Zerbait jateko bazenetz. Baietz bazela zer jan: ardi hilak pentze bazterretan ihaurri. Haiek ere bidean behera xixtu bizian.

Azeria pentsaketa hasi zen:

  • Denek sinesten nitek. Baina bitxia zaitak halere, nolaz gezur xoil batek horrenbeste animalia mugiaraz dezakeen !! Ene gezurra egia bilakatu bide duk ! Nork daki nik errana ez denetz egia ?

       Horrela  gure azeri zaharrak ere hartu zuen herriko bidea, ahalik eta lasterren, ustez eta berak erran gezurra egia zen!

 

Horra nola gezurrak indarra hartzen duen errepikatzearen bortxaz, egia bilakatzeraino.  Gezurtaria bera sinesle bilakatuz.

Bada eginmolde bat, batez ere media nagusi eta sare sozialetan, orain zabaldua dena. ‘Egia-ostea’ deitzen dutena, (frantsesez post-vérité, ingelesez: post-truth). ‘Egia osteak’ erran nahi du egiazko gertakariari ez zaiola kasu handirik egiten, bainan bai inguruan sortzen dituen  emozioeri: gutiziari, sineskeriari, berdin herrari, mendekuari, maizenik beldurrari. Hergaraiko bazterretan haragirik baden edo ez, ez da kontua, horren inguruan azeri ahoberoak airatu duen errautsa,  sortu duen zurrunbiloa, hori bai.

Errex zabalduko dauzkigute ustegabeko berri harrigarri eta eskandaluak, alde jakin bateko interpretazioekin. Edozein erdi-gezur erraitea, bere kontestutik kendurik, bidezkoa da  ardietsi nahi dena lortzeko. (Demagogia !)

Diote Brexita bozkatu duen Bretaniar ainitzak ez duela Europatik atera nahi, baina bai sistema aldatu edo zigortu. Horrelakoxea omen da Trumpen eta Le Pen-en alde bozkatu duen gehiengoa. Bozkatzaile mota horrek ez du pentsatzen bozkatu duen hautetsiak irabaz dezakeenik. Indarrean dauden hautetsiak zigortu beharra besterik ez du helburu ! Gero bai urte luzez, frustrazioak, nahigabeak eta damuak marruskatu beharko. Eta makurrena hau da: Hergaraiko azeriak, sasi guzietakoek bezala, ez diola egundaino utziko azeri izaiteari  !!

 

Johanes Bordazahar

 

 

Haurridetasuna Ebanjelioaren lekuko

By , 2017/11/01 17:40

 

 Joan den urriaren 4an hogeita hamar urte bete ditut apeztuz geroztik. 1987an, ordinazio hori bizi izan nuen Gueret-en, ene euskaldun familia eta Euskal Herritik adixkideak jin baitziren egun hortan.

Creuse Departamendua Limoges-ko diozesaren barne da. Zer jendetze ? Orotarat 120.000 jende bakarrik, ez hiri handirik bainan herri ttipi ainitz eta berduratuak. Parropien erreforma egin zelarik herri horiekin guziekin, orotara 6 Parropia berri egin ziren. Parropia horietarik baten erretor naiz “Sainte Croix des Deux Creuse” deitu herrian, 47 ezkiladorre edo herrirekin, 80km luze eta 35km zabal. Bainan nola egin bakarrik ? Laikoak, herrietan, mobilizatuz artetan, sustut pesta handietan. Omiasainduz aurten, 30 herrietan izan dira zelebrazioak, doluan diren herriko familiekin, “argiaren liturjia” bat eginez. 60 giristino igorri ditut misiolari, beren herrietan besten laguntzeko.

Leku horietan biziki jende guti ibiltzen da elizan, salbu ehorzketetan. Aspaldiko denboretan jadanik oraikoen arbasoek utzia zuten elizako bidea. Beraz jendeen ezagutzeko, beren kultura konprenitzeko, jendetarat joan behar. Hasi naizelarik departamendu hortan, egin nintuen inkesta batzu herrietan eta ondorioak ezagutarazten. Horren ondorioz, hamar urtez departamenduko laborantxako eskola laikoan filosofia eta ekonomia eskolak eman nintuen. Geroztik, ezagutzen ditut laborari frango, teknikalari eta bertze eta haieri asko hurbil gelditu naiz.

Ikusiz laborarien nekeak herri horietan, bereziki behi hazkuntzan ari direnak, zerbait egin beharrez, lagun batzuekin elkarte bat bultzatu dut, “Agriculteurs de Creuse en Marche”. Parropian berean, ikusgarri bat muntatu dugu “EXPO GEO”. Lurra bildurik herri bakotxean, horgo auzapezek laguntza emanez, erakusterat eman dugu gure batasuna gure aniztasun edo desberdintasunekin. 3 hilabetez uda hontan 700 presuna jin dira ikusterat, horien artean bai Prefeta eta bai Apezpiku berria ere. Orai ikusgarri hori herriz herri dabil mintzaldi zonbeit lagun. Joan den irailean bertze gertakari bat antolatu dut: bertze ekipa batekin “Séminaire d’Agroécologie” bat hiru egunez. Anitz jende bildu zen mintzaldi eta etxalde bisitaldietan. Esperantza dugu segituko dugula laborari eta konsumitzaileen artean lokarri gehiago sortzen, batzu ala besteak hobeki bizi daitezen ingurumen berri batean.

Bestalde inguru horietako Elizak badu helburu bat, edozoinekin anaitasuna egitea, elgar laguntzeko, elkartasunean, argi gehiago jin dadin denen bizian. Helbide hori bera nuen Afrikan ibili izan naizelarik. Tchad herrialdean 9 urte segidan pasatu ditut eta geroztik, anitz lokarri atxiki, harat usu itzuliz, eta handik zonbeitzu jinez hunat kasik urte guziz. Berrikitan erretreta bat eman dut hango 32 apezeri, gehienak gazteak.

Uste dut gure munduak haurridetasun horren behar azkarra duela. Fededunek eta Elizak hortarako gustu eta atsegin badugu. Usaia xaharrak ezin utziz, aldiz beldurra ere artetan ez-ezagunak ditugunen kontra, deskuraiamendua ere, ez jakinez nundik hasi.

Elgar bilduz helbide on batekin, Ebanjelioaren berri onak lagunduz, barneko indar guziak elgarrekin ezarriz, segur, gure mundua hobetuko da eta gure itzulian diren guziek, geroari buruz, konfiantxa gehiago hartuko dute.

Jean-Michel Bortheirie

 

Orria, amets bat baino gehiago.

By , 2017/10/24 16:56

Iluna da oraino. Langar heze batek inguratzen gaitu. “Hemendik duk!” dio lagunak esku argi bat pizten duela. Zuhaitz goibelak sumatzen dira. Aski zut izanagatik ere, gure bideak soropil bat dirudi, ardiek moztu berria. Goraxago gurutzatzen ditugu mendizain hauek, haize gerizan tinki tinki etzanik. “Txauri txauri!”ezti batek gelditzen du abian zuten mugimendua; gure bidetik baztertuz uzten ditugu beren gaualdiaren segitzen, goxoan.

Esku argiaren beharra ttikitzen ari da. Bainan iduzki agertzerik ez gaurkoan. Langarra baino gehiago euri zirri-mirria ote den? Laboaren “Maite ditut maite gure bazterrak lanbroak izkutatzen dizkidanean” terrenta batean lelokatzen du gogoak, gero ta lasaiago, libreago.

Orai zangopilatzen dugu, egiten ari den lur gizen bat, jazko pago hosto metak mikro organismo baliosek lur ustel bihurtzen dituztela. “Eskerrak zueri!”

Gure baitako bertze bakterio batzuek ere lanean ari nahi dute: “Horko ihiztari ttatola hortan gosalduko diau, leihorrean!” Piper omeleta, xingar zafla, gasna xerra, ogi “axal gogorra”, baso bat arno, oinak Lurrama sendoaren kontaktuan, lagun bat, hemengo lurrak hazia, egina, “patxa mama” bezain sendo, hemen sortu den mintzairan ari… “Ze behar da geio?”

“Lindux hor berean diau, bixta zoragarria duk gain hortarik; gaur ez dik balio kaxkora joaitea! Mazel hortarik zeharkatuko diau!”

Laster oihan barneko biderri ertxi bat; lehen otomoilak: lau orotara. Gidari guziek agur bat. Batzuek gehiago “ To, zu hemen? Beilara, segurraz ere….” Paradaz balia, gibelera etortzeko taxiaren segurtatzen hasten da laguna. “Ba, ba! Badugu tokia… batentzat!”

Hiru oren iragan dira. Peko aldean hor da Orreagako monasterioa. Toki historiko batean errotua.

Zipatuak gare bainan ez dugu hotzik. Aldatzeko aterpea atzeman, zaku barneko plastikazko poltsatik arropa idorrak atera eta elizara, mezako tenorea baino oren erdi bat lehenago. Barne guzia kokorreraino betea; jadanik. Jende anitz xutik. Aitzinatu, badaezpada, ezta! Pareta baten kontra xutik, nire eremua zaindu. Lagunak tokia segurtatua du… aldare gibelean. Badu astia, ongi baliatzen du, bazkaltzeko tokia erreserbatuz, gibelerateko xofurra aurkituz, gurekin bazkalduko dena gainera, Garraldako bidean.

Apezak sartzen dira, Artzapezpiku bat meza emaile, jendeak ezin hobeki kantatzen duela: Zu Eliza Krixtok bildu jendea. Mezak euskara hutsean segituko du, buruen buru, Michel Cartatéguy-ren predikua barne. Ze kartsutasuna, ze gozamena ! Dena hitz baikor eta errespetuzkoak. (Ez Andredena Mariz entzun ditugun horietarik, azalpenik gabe DAESH-en aldarrikapenen pare gelditzen baitira « Kristoren baitan guziak bizirat itzuliko dira… lehenik Kristo; gero, Kristorenak… Gero,… Kristok, gaizkiaren nagusigo, indar eta botere guziak ezeztatu ondoan, Jainko Aitari erregetza itzuliko diolarik. Kristok errege izan behar baitu, Jainkoak etsai guziak haren oinen pean ezarri arte…)

Orriako Ama, ama paregabea, betikotz da zurea Eskualdun jendea. Mendi gain hortarik, oi nehor gutarik, ez utz zure ganik, urrunt ditakenik”… dio kantikak. Urruñan « agertu » den euskal mitologiako Mariren mezua bezain kartsu, bertze gisa batean.

Gero bazkari eder bat, merke, gure xofurra gurekin genuela, Urepeleko artzain bat, Xalbadorren bertsu zorrotzenak noiz nahi, baina beti apropos partekatzen zituela, gainera, istorio pollit batzu kondatuz, « lehengo modan » erranen luke kostaldeko batek : « Holakoak, halako batez, ateraldia hau egin zian… »

Zerbitzaria euskaraz ari ederki, Orreagan mendez mende dirauen euskal gudu edo kataskari hurbilekoa, bere osaba torturapean hil baitzen…

Arratsaldean bezperak : arrosario bero, salmo bikain, kantu eder. Goizean bezala eliza bete betea, gainezka.

Gibeleratekoan, ilun eta laño pean ikusi ez genituen guziak agerian. «  Horra parabisua ! » dio xinpleki artzainak bidearen erdian geldituz. Etxalde hortan hau, eta hartan hura, ari dira elgarri, bueltta batez, bi lagunak, Aldudarra eta Urepeldarra, Uhaldekoa eta Biperrenekoa…

Bai euskal lur emankorrak dirau, izadiaren, jendeen, abereen lanari esker, eder eta sano, sortu dituen mintzaira, sinesmen, kultur, nortasun, asmoak bizirik.

Itsas-hegia gogoan, bai eta euskararen egoera, Elizarena, amets bat zirudien buruileko lehen asteazken horrek.

Amets bat baino gehiago?

Mandio

« Droit de cuissage ? »

By , 2017/10/24 16:46

Usantza itsusi horrek izenik ez du euskaraz, ene jakinean bederen. Gisa batez hobe ! Dena dela, bego frantsesez. Sabuespenez kanpo, jendeak uste du Erdi Aroan tokiko jaunak bazuela delako eskubidea (üzkübidea ?) : hots ezteietako gauan andere ezkonberriarekin oheratzekoa. Haatik historiazaleek afera xuritu dute : holako dretxo eta zuzenik ez dela behin ere izan erresuma hauetako legedian. Aitzitik, auzitegietako paper zaharretan ikus daiteke jaun batzu kondenatuak izan zirela botereaz baliatu zirelako beren meneko andre batzu sexu harremanetara behartuz. Elizako buruzagiak zinez kilika ziren sexuko gauzetan eta indar handia zuten jendartean. Gero XVIII. mendean, Voltaire eta Beaumarchais idazle handiek mitoa erabili zuten jauneriaren zikintzeko. Halaber XIX.an errepublikanoek errejimen zaharraren desohoratzeko.

Gaiaren aipatzera zerk naraman : egun hauetan eskandala gorria dugu irrati, telebista, kazetetan, Hollywoodeko zinegile baten inguruan, andere aktoreak trumilka jaiki baitzaizkio bere peko zituenean sexu harremanetara behartu zituelakoan, zenbait klarki bortxatu ere dirudienez. Kasu berezi horretarik aho-mihizko auzia hedatu da aburu publikoan : ez dela segur bakarra, bereziki zinemaren inguruko lanbideetan. Jaun horrek izari guziak gainditu dituela naski, baina beste neurri batean ez dela usaiaz kanpoko egitatea zinemako munduan, orokorkiago artisten munduan : lanaren truke gisa horretako tratamendurik inposatzen zaiela andere gazte askori.

Mundu horretarik kanpo ere, buruzagi batzuen oilarkeria zakarra ez omen da ohiz kanpokoa. Gizon batzu emazteen jabe balira bezala jokatzen dira neholako errespeturik gabe, gainera ez bakarrik nausien lerroan, baina langileen artean ere. Badira, eta ez guti, beren botere txikiaz baliatzen direnak ozka bat beherago diren andere langile lagunen behartzeko, edo gorputzeko indar soilaz beren mailakoen harrapatzeko. Egitate tzar horiek ez omen dira salbuespenezkoak. Jadanik sumatzen ziren jendartean, bainan orain argi betean agertzen dira, emakumeak beren ohiko ahalgetik jalgitzen ari baitira, zirikatzaile « urde / zerriak » salatuz komunikabideetan, baita gero eta gehiago auzitegietan ere.

Botere publikoak, buruzagi politikoak eta hautetsiak auzian sartzen dira gero eta gehiago, berriki egina den legedia zorroztu nahiz, metroko eta karrikako zirikatzaileak ere miran hartuz. Funtsean andreen berdintasuna da jokoan.Urrats handiak egin dira, bereziki legeetan, baina maiz paperean egoiten dira. Praktikan bide luzea gelditzen zaigu aitzinean mundu patriarkal eta matxista batetik ateratzeko, munduko eskualde aitzinatuenetan ere, zer erranik ez gibelatuenez, asko baitira. Lan horretan parte hartu behar dugu gizonek, bereziki emakumeei buruz dugun ikuspegia hobetuz : ez daude gure meneko, ez dira gure tresnak, ez gara horien ez eta inoren jabeak. Sexura mugatuz egungo, naturatik dugun horrek ez gaitzala goberna ; guk dugu hori gobernatu behar, gainerako guzia bezala arrazoinaren meneko atxiki, eta ez arma bat bezala erabili, beste animalia arrek baino sordei eta pisago.

TEOLOGIA INKULTURATUA

By , 2017/10/11 07:29

 

Segitzen dut joanden Agorrilaren 10eko HERRIAn (N° 3413) “Herriaren Teologia” hasi sailarekin, Juan Carlos SCANNONE jesuita argentinarrak iragan apirilean argitaratu liburua aztertuz. Liburuaren izenburua da “Herriaren teologia”, eta azpi-izenburua “Frantses aita sainduaren erro teologikoak” (“La théologie du peuple – Racines théologiques du pape François” – Ed. Lessius).

Ikusi dugu liburuaren lehen zatia izan dela hurbilketa historikoa. Bigarren zatian, lau kapitulutan, idazleak aztertzen da herri teologiaren alderdi inkulturatua.

Alabaina, Aita Saindu hunek aintzat hartzen du behartsuen aldeko hautua erranahi (edo maila) teologiko (EG 198) bezala, eta jaiera (edo debozio) herrikoiaren agerpenak gune teologiko (EG 126) bezala ikusten ditu teologia inkulturatu baten prozesuan, fedearen inkulturazioaren zerbitzurako, “inkulturazio bezala ulertutako ebanjelizatzearen garrantzia” (EG 122) azpimarratuz.

Baieztapen horiek balio dute ez soilik Latindar Amerikarentzat, unibertsalki balio dute, “ebanjelizatze berria pentsatzekoan, bereziki, arreta merezi dutenak” (EG 126) dira.

  1. C. Scannone-ren arabera, azken ohar hau Europari bereziki zuzendua da, sekularizazio indartsutik sekularismora pasa den lurraldea delako. Hemen konbertsio bat, bihotz berritze bat beharrezkoa da. Hain zuzen urrikalmenduak eta behartsuen – baztertuen – errefuxiatuen (kristauak izan edo ez) alde gauzatu konbertsio historikoak irakats dezakete erlijiotasuna Europearreri, haueri agertuz bizitzaren eta erlijionearen norabide azkena, baldintza hunekin: beraien bihotza urrikalmenduari idekitzekotan.

Bide hortan, idazleak erakusten du herri zuhurtzia izan daitekela herriaren erlijionearen eta teologia inkulturatuaren arteko bitartekaria. Gauzak argi gelditzeko, beharrezkoa da herri kontzeptuaz ongi jabetzea.

Teologia mota huntan herria ulertu behar da historia eta kultura baten subjektu komunitario bezala. Ez Estadotik edo lurraldetik abiatuz, baizik eta kultura eta historia beraren partalier diren eta ongi amankomun bera helburu duten bizikideen erkidegotik abiatuz.

Herri zuhurtziak bi gauza lotzen ditu: alde batetik Jainkoaren transendentziaren eta hurbiltasunaren zentzu sakona, eta bestetik naturarekiko eta beste bizikideekiko harremana bizitzeko molde berezia. Azkenean, herri baten giza bizimolde osoa da. Eta teologia ikuspegitik, zuhurtzia hunen egiatasuna ez da kultur antropologia edota filosofia irizpideetarik abiatuz neurtu behar, bainan Kristo, Jainkoaren Zuhurtzia, erreferentzitzat hartuz, gisa hortan ideologia guziak gaindituz. Pueblako Agiriak dio “herriaren erlijiotasuna dela, bere muin-muinean, bizitzaren galdera nagusieri kristau zuhurtziaz erantzuten duen balore ondare bat.”

Ondorioz, herri teologiaren arabera, pobreak ez dira soilik Ebanjelio iragarpenaren hartzaile pribilegiatuak, Eliza barnean subjekto kolektibo aktiboak izaitera ere deituak dira, ebanjelizatze-eragile izaitera.

Horiek hola, zer da herri teologiaren ekarpen berezia ?

  1. C. Scannone-k erakaspen baikor hauek ateratzen ditu: zuhurtzia izpiritual hunek
  2. a) zuzenean jotzen du erlijionearen eta fedearen iturrietara, konplexutasun kontzeptualetan sartu edo galdu gabe. Gisa hortan karismatikoagoa, profetikoagoa eta eskatologikoagoa agertzen da.
  3. b) bizitzaren zuhurtziak erakasten duena baloratzen du, hau da fedea eta eguneroko bizitza eta tokiko kulturaren arteko konexio intimoa.
  4. c) teologia akademikoari egiten dio etengabeko kritika hau: herri pobre eta sinesdunak lehen mailara ekartzen du fedeak errealitatearekin duen zerikusia.
  5. d) fedea arrazoinak menderaezina dela baieztatzen du.
  6. e) Pobreen teologiak teologia profesional edota akademikoari hausnartoki berri bat eskaintzen dio Jesusen Jainkoa hobeki ezagutzeko eta ezagutarazteko.
  7. f) teologia zientifikoari eskaintzen dizkio galdeketa eta norabide berriak, bere metodo propioarekin aztert ditzazkeenak herri teologiari bere ekarpen bereziak eginez.
  8. g) azkenik, herri sinesdunari emaiten dio teologia akademikoari leial agertzeko aukera edo parada, hau errezebituz herri teologiaren molde bereziaren bidetik.

Eta hortan bururatzen da liburuaren bigarren partea. Ondoko aldian aipatuko dugu liburuaren hirugarren eta azken zatia, mamitsua ere: Frantzisko aita sainduaren teologiaren eta pastoraltzaren alderdi erabakigarriak.

 

                                                                                                                      Peio Ospital

                                                                                                                      2017-10-09

Mahatsaren orpotik dator mama gozoa

By , 2017/09/21 05:18

Ebiakoitz aratsaldea, mendi mazelako espaloietan (terrazetan), urrietako iguzki goxoak perekatzen ditu mahats aihenak. Bada ele, oihu eta irri. Txik eta txak, klask eta klixk, xedarra-haixturrak dantzan… Mahats-biltzeak!

“Hasi dituk ! Hasi! Ez diat nahi senditu haizturren ausiki hotza.

-Laster kaput gaituk !

Bi mahats molko dira, zukuz hantuak, bat besteari horrela mintzo.

-Nahiago nikek xori baten mokoa senditu.

-Nik azeri baten mihi leuna.

-Ez diat moztua izan nahi! Sobera maite diat iguzkiaren musua !

-Zergaitik behar gitiztek moztu ?

-Egin beharra ongi egin diaguk, fruitu joriak bete betean ekarririk, azkenean gureak egin dik! Gutaz artatu dituk eta orain ordaina behar dieguk eman.

Urrundik entzun da elizako ezkilen oiharzuna. Ilunabarreko bat-bateko ixiltasunean, hotz ikara batek hartu ditu mahats molkoak. Ilunabarrarekin, aire hotx hezea, sedena, sartu da zeiharka. Gatu bat,  ttipi-ttapa, mahats molkoeri hurbiltzen zaie, harri kozkorren artetik.

-Bisitaz heldu natzaizue… Badakit, zorigaitzez, bihar moztuko zaituztetela !

-Bihar ?

-Soto inguruetan bazterrak airean derabiltzate. Dupak eta zubanak hutsak, mahatsaren behar gorrian daude. Beren haixturrekin laster hor dituzue.

-Behauzu hortik !

-Moztu ta gero metatu, lehertu, xehatu eta zangopilatzeko… tinkatu eta orenak hartzitzen utziko zaituztete. Lurretik bildu eta iguzkiak ontu dauzuen zukua bestelakotu arte. Mama gozoa atera arte.

-Mama gozoa ? Zer derasazu ?

-Bai ! Egun mahats eta bihar arno izanen zirezte. Nola mahastizainak hazi eta artatu zaituzten berdin xehatuko zaituzte. Nola egun preziatzen zaituzten, bihar kurutzefikatuko zaituzte eta etzi goretsiko. Hori omen da biziaren deia, biziaren muina. Maitasuna ere deitzen dutena… Ukan duzuen hoberen hori, zuek ere, zuen aldian, osoki, ematen duzuenean.

Mahats ondoak maitasunaren ikara senditu du lur azpiko erro mutturretik aihen puntako hostoraino.

-Ez dakizue dena oraino, segitzen du gatuak. Zuek eman odol zuku gorria, bizpahiru ilabetez, kupeletan preso atxikiko dute. Gero edari berri hori neurrian edanez jendea bizkortuko duzue, haren bihotza kantuz alaituko, gogoan iguzkia piztuko diozue, gorputza haizea bezain arin dantzan emanen. Flakoak azkartuko eta azkarrenak ahulduko.

Hau entzutean bi molkoak mutu daude. Atseginaren atseginez pikorrak ari zaizkie iguzkitan zukuz hantzen. Gatuak aitzina:

-Festarako bozkarioaren edaria zirezte. Ikusiz mahatsetik arnora nolako moldez arrapizten, itxuraldatzen zirezten, badakigu orain maitasunak ere berdin heriotza bestelakotzen duela.

Sakristiako ate artekatik zenbat aldiz ez dut ikusi apeza aldarean arno kopa altxatzen hitz hauekin, ongi oroitzen banaiz: “… Har zazue ta edan guziek huntarik… Hau nere odolaren kalitza baita… hil eta piztearen misterioa”.  Fededunek diote jendea ere, zuek bezala, hiletarik arrapiztuko, itxuraldatuko dela zorionean. 

-Errak to? Bahakien, hik, hola arrapizteko ahala baginiala !

-To! Ni, berantesia niagok haixturrak noiz etorriko!”

 

Johanes Bordazahar

Pastorala eta erlijioa

By , 2017/09/14 09:54

Pastoral guzien ondotik agertzen dira kritikak. Gutiz gehienak bekaizkeriari zor zaizkio, gaitzeko lehia baitago Zuberoako herrien artean. Baina beste zenbait funtsezkoagoak gerta daitezke. Aurtengoa batzuek salatzen dute apezik ez duelako, ez omen aingerurik ere, eta gainera kardinal bat gorrien artean dabilelako. Bizkitartean aingeruak baditu, baina hegalik gabekoak dira, eta publikoa ez dute benedikatzen.

Oroitarazten dut René Cassin pastoralean jadanik, 2013an Sohüta / Sorhoetan, aingeruak hegalik gabe zebiltzala, ez zutela publikoa benedikatzen, eta apez benedikatzailerik ez zela, nahiz istorioan apez pare bat ekintzaile zebilen, lehena guduka baten ondotik hil eta kolpatuen zerbitzuko, bigarrena – Piarres Charritton zena – René Cassinen bisitari Parisen euskal presoneren alde. Idazlea izanki, hautu laiko hori egin nuen René Cassinen errespetuz, judua baitzen eta ez giristino / kiristi / kristaua. Nekork ez zidan deus erran.

Eta Jainkoak baimentzen badit bizia luzatuz, halaber eginen dut 2020 urtean Abd el-Kader pastoralean, heroia musulman izanez. Erlijio horrek ere aingeruak baditu, gureak eta juduenak bezala, baina bistan da ez dutela kurutzearen seinalerik egiten. Apezik ez da ikusiko, istorioak ez baitu horren presentziarik behartzen.

Altzai eta Lakarrikoari egin zaion jorraldira itzuliz, kardinala ez dute gorrien lerroan ezarri antiklerikalismo hutsez, bainan istorioak hola manatzen duelakoz. Eiki Cisneros kardinala, Castilla / Gaztelako lehen ministro bortitza, lazgarri gogorki ari izan zen Nafarroa konkistatu berriaren aurka, jendea hertsatuz, etxe, gaztelu, jauregiak deseginez, hala nola Frantses Xabier saindugaiaren sortetxeari dorreak moztuz. Beraz hartze zuen konpainian agertu da, zapaltzaileen artean, Cauchon apezpiku ongi deituak Jeanne d’Arc pastoralean agertu behar lukeen bezala, neska hori sura kondenatu baitzuen.

Gauza bat segura : jendartea laikotuz doan bezala, pastorala ber bidetik dabila. Erlijioak gero eta leku gutiago du hor. Usaian bizpahiru lekutan agertzen da, funtsean oraiko jende anitzen bizitzan bezala : bataioan – istorioa  sortzetik hasten delarik – , ezkontzan, non ez den laikoa René Cassinen kasuan bezala, eta heriotzan, denek hortik pasatu behar baitugu…René Cassinen erlijioa memento latz horretan agertzen da, Dekalogoa giza eskubideen alde lege unibertsalean oraikotu eta finkatu zuela oroitaraziz. Joanikot pastorala ordea, osoki laikoa da, ordu hartako jendartea ez bezala : hautu horren arrazoia idazleak berak badakike…

Kritika bat egitekotan, hauxe litzateke nirea, baina libreteko hiztegi berezi bati zuzendua : « kiristi » eta « türk » deituren anakronismoaz ari naiz. Garai batekoak dira, otoman inperioak Europa kristaua mehatxatzen zuen denborakoa. Orain Türkiak beste lanik badu, gu aldiz gutiz gehienak paganotuak gara. Beraz « onak » eta « gaiztoak » aipa ? Iruzkin eta komentarioetan paso, baina kategoriatzat sagaratzeko ez ote dira moralistegiak ? Ene ustez bai. Beraz modu neutralago batean « gorriak » eta « urdinak » deitzea hauta nezake, haatik oraiko alderdi politikoen margoekin nahasi gabe.

Holaz Abd el-Kader jalgi daiteke baikorki, ez « kiristien bortatik », bainan « ate urdinetik ». Gu ordea ezkorki « gorrien » aldetik, eskuin muturreko politika baten zerbitzura behartuak izan baiginen. Aljeriako bigarren gerlan, gisa horretan soldadu izana bainaiz beste gazte ohi franko bezala, hor dago zoritxarrez ene lekua. Holakoa da Historia, beraz araberan istorioa, urrikigabea. Esperantza batekin halere, trajeriaren eginbideetan baitago aterabide baikor baten eskaintzea : erlijioen, kulturen, zibilizazioen arteko gerla baztertuko dugula borondate oneko jende guziek elkarrekin, « Celui qui croyait au ciel et celui qui n’y croyait pas » eskuz-esku, Louis Aragon poetak 1940 hamarkadan profetizatu zuen bezala. Haatik ez ahantz zeruan sinesten dugunak ere hor gaudela, eta ez garela isiltzekotan.

Jean-Louis Davant

« Jainkoa, bizia, jendea »  saileko.     

Herriaren teologia 2017-08-07

By , 2017/08/10 12:32

Nere aldi huntako solasa izanen da Juan Carlos SCANNONE jesuita argentinarrak joanden apirilean argitaratu liburuaz berri emaitea. Liburuaren izenburua da “Herriaren teologia”, eta azpi-izenburua “Frantses aita sainduaren erro teologikoak” (“La théologie du peuple – Racines théologiques du pape François” – Ed. Lessius).

Juan Carlos Scannone filosofoa eta teologoa da, hispaniar eta anglosaxoi jendartean guziz ezaguna, Frantses aita sainduaren aspaldiko adiskidea. Gaitzeko obraren idazlea da. Frantsesez argitaratzen den lehen liburua da hau. Itzultzailea eta sar-hitzgilea da Francis Guibal filosofoa.

“Frantses Aita Sainduaren erro (edo sustrai) teologikoak” azaleratzean, ikerketa hunek adierazten du nundik datorren izpiritualki berdin intelektualki aita saindua: bere izan-molde eta lagunartekotasun propioaz bultzatzen duen “topaketaren kultura” aldien ezaugarri gisa irakur daiteke. Presuna orori eta herri guzieri mintzo da aita saindu hau: Izpiritua lanean da kultura desberdinetan, aldi berean unibertsaltasun partekatuaren dinamikan sartzera gomitatuz. Eta hori da hain xuxen zinezko teologia ororen xede azkena. Latindar Amerikako pobreen herri izpiritualtasuna probokatzailea ere izan daiteke modernitatearen “buru argituentzat”, hauek beren segurtamenen aiseriatik ateratzera gomitatuz eta etorkizunari elgarrekin buru egiteko bide berriak asmatzera deituz, beti testuinguru berezi batetik abiatuz eta hunen barnean kokatuz.

Hiru zati nagusi ditu liburuak: lehen zatia da hurbilketa historikoa, bigarren zatian aztertzen da herri teologiaren alderdi inkulturatua, eta hirugarren zatian agerian ezartzen dira aita sainduaren teologiaren eta pastoraltzaren alderdi erabakigarriak.

Aldi huntan lehen zatiaz ariko gira, gainez-gain. Argentinan, herri teologiaren bultzatzaile nagusienak bi dira: Lucio Gera eta Rafael Tello, eragin handia izan dutenak Bergogliok Buenos Aires-eko “txabola auzoetan” (bidonvilles) artzapezpiku zenean bideratu zuen herri pastoraltzan, behartsuen alderako lehentsasunezko maitasuna oinarritzat hartuz. Gera zendu zenean, 2012an, Bergogliok Buenos Aires-eko katedralean ehorztarazi zuen Batikanoko II. Kontzilioaren eta Medellin (1968) eta Pueblako (1979) latindar-amerikar Apezpiku Konferentzien aditu gisa ezagutuz. Eta urte berean Tello-ren dizipulu batek (P. Enrique Bianchi) bere “maisu” edo “erakasleaz” argitaratu liburua Bergogliok berak aurkeztu zuen.

Hasteko, ezinbestekoa da teologo hauen hiztegian hitzek duten erran-nahiaz ongi jabetzea. Hala nola “herria”. Herria bi zentzutara ulertu daiteke: herri-nazioa edo langile klaseak. “Argentinar eskola” lehen erran-nahiaz ari da: herria ulertu behar da ez lurralde edota klase sozial batetik abiatuz, baina bai kultura baten batasun anitzatik abiatuz, historia amankomun batean errotua,  ondasun amankomun partekatu bat bideratzeko xedearekin. Latindar Amerikari aplikatuz, pobreak dira beraien herriaren kultura propioaren zaintzaleak, beraien bizikidetza moldearen eragileak, guzien onerako izango den justizi eta bakezko proiektu historiko bat bultzatzen dute.

Herri pastoraltzaren teologiak ez ditu niholaz ere gutiesten gizarte gatazkak, baina “herria” ulertzerakoan batasuna du lehenesten. Abiapundua herriaren aintzinetikako batasuna da. Ondorioz, instituzio edota egitura injustizia herriari buruzko traizio bihurtzen da,  eta zapaltzailea da anti-herria. Herriaren erlijionea beraz, ebanjelizatze bide izaiteaz gain, giza askapenerako ahalbidea ere bada.

Askapen teologia orok bezala, argentinar joairak “ohartu – hausnartu – obratu” metodoa erabiltzen du, eta giza ala gizarte zientzien ekarpenak baliatzen ditu. Kondutan hartzen du ere jendarte zibilaren jazoera, merkatu ala Estadoaren ez-menekoa. Solidaritate edo elkartasun politikoa antolatzen da. Sareak sortzen eta indartzen dira. Justizia, bizitza, lana, kreazionearen errespetua, impunitate-eza… herri baten balore propioak dira, bainan ere “unibertsalgarriak”. Osagai modernoak gehitzen dira: laikoen erantzunkizun zabalagoa, bitarkekaritza eraginkorren bilaketa, Jainkoaren Hitz idatziaren herri interpretazioa, eliz-agintaritza molde partalierkorragoak… Osagai post-modernoak ere xertatzen dira: emazteen partehartze handiagoa, sare antolakuntza ez-piramidala, bizikizun ala lekukotasun pertsonalaren garrantzia… Eta hau guzia Jainkoaren Hitzaren argiaz argituz.

Gera-k (“herritik abiaturiko teologia” aipatzen du berak) argi esplikatzen du Elizaren pastoraltza ez dela soilik norbanakoeri zuzendua izan behar, baina bai herrieri ere: kulturak dira ebanjelizatu beharrak, berhatsueri (abandonatueneri) lehentasuna emanez. Ebanjelioa haragitu beharra dago, alderdi erlijioso eta kulturala kondutan hartuz, bainan ere soziala, politikoa, ekonomikoa…

Frantses aita sainduarentzat, horrek zinezko pastoral bihozberritzea (konbertsioa) eskatzen du. “Ebanjelizatzea” ez ditaike mugatu lehen iragarpenera. Epez kanpoko egiturekin akabatu behar da. Ebanjelizatzearen eta jende-garapen, justizi eta askapenaren arteko batasun dinamiko bat bideratu beharra dago Jainkoaren Erreinua gauzatzeko oraidanik lur huntan, nahiz eta behin betikoa ez izan oraino.

Irakurketa hunekin segituko dugu ondoko aldietan.

 

                                                                                                                                 Peio Ospital

                                                                                                                                 2017-08-07

 

 

San Fermin eta Her. 17/07/27

By , 2017/08/02 06:58

Ez dakit ikusi duzun, irakurle, Spike Jonz-en Her deitu filma, ederra bezain harrigarria. Depresioan den gizon batekin hasten da; amodio istorio amaitu batetik ezin ateratuz ari da. Proposatzen diote lagun bat. Informatikaz sortu boz baten konpainia. Sendimendu eta humorez betea den emazte batena. Bere “burua” hazten ahal duen programa da, “bizitzen” dituen egoera eta esperientzietan oinarrituz beti ikasten ari dena. Fikzio bat beraz. Etorkizunean errealitate bihurtuko dena?

Berrikitan amaitu San Ferminak bai ta ere Euskaltzaleen biltzarrarekin Iruñeara egin bixita gogoan (Artetik errateko, Cisneros kardinala, Iruñeako dorre eliza lurrera botatzea agindu zuena, bere Jainkoaren manuz ari ote zen, gaur egun bertze batzu ari diren bezala?) huna errealitate birtualaz gogoetatzeko gaia.

San Fermin, giristino festazaleen artean gehien ezagutua den saindu hori ere, garai batean asmatu “programa” bat omen da, ikerketak egin dituztenek diotenez. Ikus zer aurkitzen den sanfermin.com webgunean.

Iruñeko gobernadore erromatarraren semea zen San Fermin. Apez frantses batek, San Saturninok, -goitizenez San Zernin- Iruñeara bixitan etorri zen batean kaskoa berotu zion… Joan zen ba Toulouse aldera master bat egitera apezpikutzan, …etorri zen herrira bueltan eta dida batean apezpikutza lortu… laster aspertu zen Euskal Herri langilea bere siniskerietatik libratzeaz, Frantziara itzuli, produktua milaka kristauri saldu eta Amiens-en laketu zuen. Liskarzalea, gizona: agintariekin muturka ibiltzen zen eta azkenerako fin txarra egin: torturatua eta lepo eginda… Haren gorputza Amiensen dago, baina puska asko dauzka munduan barreiatuak (erlikiak). Iruñean bertan hiru ditugu… Xehetasun bat: erromatar kontu hauek guztiak seguraski kondaira hutsa dira….San Ferminen legenda IX. mende aldera sortu zen Frantziako Amiens herrian… iritsiko zen Iruñera, XII. mendean, hortik aurrera ehundaka iruindarrentzat deboziozko santu bihurtu zela.

… Roldan Jimenok… egin duen tesi batean, 1970. urtean, Nafarroako hiriburuko hainbat historiagilek eta Amienseko arkeologok aparteko ikerketa lanetan atera zituzten ondorioak berretsi ditu: San Ferminen historiak ez duela inolako oinarri historikorik

Amienseko… 1264. urteko “Urrezko legendak” dio …Iruñera itzuli zen ebanjelizatzera. Hemen izan zen 31 urtera arte eta ondoren Galietara joan zen. Hasieran Agen-en izan zen, geroago, Beauvais eskualdean eta azkenik, Amiensera iritsi zen… berrogei egunetan hiru mila lagun baino gehiago kristautu zituen. Badirudi agintari erromatarrei ez zitzaiela gustatu inolaz ere eta, detenitu eta kartzelan sartu ondoren, isilpean lepoa moztu ziotela irailaren 25ean (gaur egun haren martirioa ospatzen den eguna)

Roldan Jimeno historiagileak kontatzen digun bezala, garai hartan “hiria kristautu behar zuen santua hautatzerakoan oso ohikoa izaten zen pertsonaia atzerritara aukeratzea, hiriari halako kutsu exotiko eta garrantzitsua eman nahian. Amiensen Fermin hautatu zuten era berean baskoia eta erromatarra zelako eta nahiko bitxia iruditu zitzaielako. Handik aurrera, belaunaldiz belaunaldi ekarpen berriekin denboran aldatuz joan den istorioa asmatu zuten”.

Legenda XII. mende aldera iritsi zen Iruñera, Iruñeko Pedro de París artzapezpikuak legendaren berri izan eta Iruñeko katedralaren altarean berak ekarritako erlikia jarri zenean. Denboraz Nafarroa osoan hedatu zen harenganako gurtzea. Iruñeko biztanleentzat oso bitxia izan zen…Frantziako historiaren parte bat aldatu zuten, Nafarroako hiriburuaren ebanjelizazioa I. mendera aurreratuz, eta Amienseko legendarekin bat ez datorren datua emanez, zeren hark III. mendean kokatzen baitu…istorioa gero eta apainduagoa zen… bi istorioak liburu batean bateratzea erabaki zuten.

Asmaketa hutsa izanikan ere, hanbat eta hanbat jendeek, mendeetan zehar, otoiztu eta eskertu dute San Fermin, hari esker ardietsi grazi errealengatik.

Hari beretik doaz, Vicu korzikar iriko festibalean entzun ditugun solasak; aurkezleak zion: Toki hauetan (elizetan), gure arbasoek hain ederki eraiki toki hauetan, uhin baikor eta eraginkorrak dauzkatenak, mendeetan zehar bizi emozioz emokatuak diren toki hautetan, elgarrekin partekatzen ditugun musika eta boz eder horiek sortu sendimenduek, hazten eta handitzen gaituzte…

Gure sentsu fisikoek sumatzen duten errealitatetik harat, jendeak asmatua edo ez, baditake beraz zerbeit, denen altxagarri

Mandio

Jesusen irria 2017/08/03

By , 2017/08/02 06:30

 

Bat baino gehiagotan Jesus negarrez eta durduzaturik agertzen da. Dizipuluak biziki hunkiturik naski, Ebanjelioetan faltarik gabe ekarri zuten gertakaria. Hala nola Lazaroren piztea kontatzean Joani ebanjelariak hauxe dion: “Jesusek nigar egin zuen” (Joani 11,35). Halaber Getzemanin arrastatu zuten gau hartan, Matiuk idazten du “…erran zioten (dizipulueri): «Atsegabez hilzorian naiz…»” (Matiu 26,37). Eta nola ez aipa gurutzean, denek utzirik, azkenetan, heriotzeko hersturan oihukatu zituen hitzak: Ene Jainkoa, ene Jainkoa, zergatik utzi nauzu?” (Matiu 27,46). Horrek egiten du Jesus gure izatez hain hurbil eta hersturetan lagungarri. Ageri den bezala, Ebanjelioko Jainkoa ez da izaki indartsu ikaragarri hura, zerutik odei eta ximixten artean xuxen jautsia munduko errege guziak erraz gora botatzera: hots, gutaz arrotz, gutaz beste…

Zer pentsa? Oinaze eta sufrikario bila arizan zela Jesus? “Jesus ez zen izan suizida bat, ez zen ibili martiritzaren bila. Ez zuen sekula sufrimendua opa izan, ez beretzat, ez beste inorentzat”(1) erraiten dauku argi eta garbi Jose Antonio Pagola teologoak.

 

Negarrez eta durduzaturik agertzen bada Jesus Ebanjelioetan, ez da sekula ikusten irriz… Nafarroa Garaiko Xabierko gazteluan, Frantses Xabier Sainduaren sortetxean, kapera antzeko gela ttipi batean bada gurutze handi bat, eta Jesus gurutzean dago, usaiazko aurpegi goibela izateko partez irria begietan (ikus argazkia). Turista multzoak, harresien, margoen, kanoien, dorreen aitzinean nagiki pasatzen badira bisitan, gurutzearen aitzinean metatzen dira balditurik. Badira hor Espainolak eta Frantsesak, beren elizetako gurutzetan Jesus odola dariola ikusten ohituak. Badira hor Jesusez sekula entzun ez dutenak, harri ederren begiestera etorriak eta gizon hori ikustean irriz, gizakiak inoiz asmatu ez duen tortura basatienaren pean, argazki egiten hasten dira, harriturik. Badira ere hor fededunak otoitzean belauniko erortzen direnak, Jesusen aurpegi amultsuak txunditurik.

 

Jesus irriz gurutzean? Ebanjelio apokrifo batean (Elizak onartu ez duena) irakurtzen da: “…Bi gaizkile ekarri zituzten eta bien artean gurutzefikatu zuten Jauna. Eta hura isilik zegoen, sufritzen ez balu bezala…”(2). Aurkitzen dugu hor lehen mendetako heresia baten kutsadura. Heresia horrek aldarrikatzen zuen, Joaniren Ebanjelioa hitzez hitz hartuz, Hitza haragi bihurtu zela, bai, baina ez gizon, eta ez zuela guk bezala sufritzen, konparazione. Baina Jesusek ez zuena dizipulueri aitzinetik bat baino gehiagotan iragarri: “Orduan, irakasten hasi zitzaioten, Gizonaren Semeak ainitz sofritu behar zuela.” (Mark 8,31)?

 

Benoit XVI. Aita Sainduari utz dezagun azken hitza. 2008an Lurdesera etorri zenean, Mariak Bernadetti egin irriak laudatu zituen. Xabier gazteluko Jesusen gain eman ditzagun Aita Sainduak Mariari buruz orduan erranak: “Mariak lehenik irri egin zion (Bernadetti), ate egokiena balitz bezala bere misterioan sartzeko…”.(3)

David Acheriteguy

 

(1) Jesusen Berri Ona (A urtea) – Jose Antonio Pagola (Lazkaoko PAX argitaletxea), 2016, 70. orr.

(2) matavel.wifeo.com/documents/Evangile-de-Pierre.pdf

(3) saintjosephduweb.com/Le-sourire-de-la-Vierge-Marie-a-Lourdes-Benoit-XVI-et-Saint-Jean-Paul-II_a473.html

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu