Eliza berdea

By , 2018/09/16 15:59

Duela dozena bat urte Chirac Frantziako presidenteak  zioen: « Etxea sutan dugu, eta gu beste norapait so ! » Geroztik sua zinez indartu zaigu, eta beharrik ikusten hasi gatzaikio, haatik ez aski, hortik urrun. Nicolas Hulot ekologiako ministroak bere kargutik lekutuz, gobernua utziz, finki oroitarazten digu arazoa zinez larria dela, eta horri buru egiteko presa handia dugula. Gizateriaren eta jendetzaren geroa jokoan dago, eta orain berean finki mugitzen ez bagara, ongi ateratzeko bideak hesten dizkiogu.    

Jende zenbaitek ez dute sinetsi nahi klima kanbiatzen ari dela, baieziz eta lehenago ere uda berorik egin ukan duela. Haatik ene bizitza franko luzean, baina lazgarri fite joan zaitan horretan, aurtengoa bezalako gutiño ezagutu dut berriki arte  : ene lehenbiziko mende erdian 1949 urtekoa, eta beharbada beste pare  bat ? A1diz azken bizpahiru hamarkadetan bospasei bederen. Beraz « kanikula » delako horiek gero eta maizago gertatzen ari zaizkigu. Ber denboran kanzer edo minbizia eritasun arrunta bilakatu zaigu, haur eta gazteen artean ere hedatu : gorapen hori gauza berria dugu eta oso kezkagarria. Gainera laborantzako lur hoberenak betoin eta gudroin azpian galtzen ari zaizkigu toki askotan, hala nola industriaz hain joria ez den Zuberoako urrupera / errepira / erribera honetan. Eta energia burrustan erretzen dugu, batetik erregai fosiloen agortzea erakarriz, bestetik CO2 delakoa airera isuriz, beste gas kaltegarrri eta ke pozoitsuekin batean.

Beraz zer egin ?  Munduan zazpi miliar jendez goiti gara. Bakoitzak ahal duen poxiño hura obra baleza, denetara izigarriko emaitza erdiets genezake. Mementoan alderantziz gabiltza. Etsenplu xumetzat, Larrabileko patar erditan bizi bainaiz, hemendik jende franko paseatuz igaten da, bereziki autoz ala bizikleta / pirripita / txirrindulaz, eta bidera jalgitzen naizen aldikal, bi bazterreta ondarkin txikia edireten ditut : zigarreta estalki, garagardo edo bierra ontzi huts, janari edo edari bat eden duten kartoi eta beste… Mundu osoa gisa berean ari baldin bada, zer ondarkin, zabor, zakar meta denen artean ! Baina beste aldera jokatuz, bakoitzak indarño bat eginez, zer kanbioa genukeen bizitzaren alde ! Presa handia dago, etxean sua nagusitzen ari baitzaigu..

Azkenean Eliza Katolikoa atzarri zaigu, bereziki Frantses Aita Sainduari esker. Horren Laudato si gutun famatuak hautsak harrotu ditu, eta ez bakarrik katolikoen artean. Egiaz, letra baino gehiago da, liburutto bat, eta klimaren kanbiotik haratago, beharrunen intzuli osoa egiten du Bibliatik abiatuz, kreazioaren errespetuan oinarrituz. Errespetu horren behar izigarria dugu guhaurentzat ere, zeren naturalezak bizirik atxikitzen gaitu, haritz adarrak txori habia dakarren bezalaxe. Haatik zuhaitz hori, denen egoitza, sutan dugu, eta guzien artean salbatu behar dugu, sugarren haztea utzirik, hori gure ahal guziez itoz elkarrekin.

Besteen akulatzea Elizari ez zaio aski izan behar, etsenplu ona eman behar du, eta bere partea egin. Hori bera pentsatu du kristau andana batek juntaturik, katoliko, protestante, ortodoxo, lehenik Bretainia Handian, gero Frantzian, azkenik Euskal Herrian ere, « Eliza berde » labela sortuz bere webgunearekin : www.egliseverte.org. Bilkura bat egin izan da Angelun, bigarren bat Hazparnen CMR / Herri Ekintza baserri mugimenduko kideekin. Laster beste bat eginen da barneko aldean. Horretara gomitatuko gaituzte. Deiari ahal bezain ontsa ihardets diezogun, eta oroz gainetik ahal dugunaren egitera lehia gaitezen denak, bakoitza bere tokian, adibidez katiximan haurrak kreazioaren alde argituz eta sustatuz, parrokian paper gutiago gastatuz, Elizaren eraikin, ekipamendu eta obra guzietan erregaiak aurreztuz eta energia berriztagarrien hautua eginez, amoregatik eta denen etxea ez dakigun bururaino erre.

Bistan da su horren aitzi, giristino bakoitzaren eginbidea ez dela Elizaren eremura mugatzen : bizi publikoan ere parte hartu behar dugu beste herritar eta jende guziekin batera, politikako hautuak barne, haatik etxetik hasiz.

 

J-L.D.

Mendiaren edertasuna

By , 2018/09/03 06:52

Jendalde alegera, ibilera arina, irriñoa ezpainetan, iduzki airosa zeru ezin urdinago batean…bai lekuak badu arrakasta ! Bozkarioa da lehenik ikusten, sentitzen. Autoa aparkatzean berean eta jaustean, halako ezinegon bat bezala badago airean, bainan ezinegon alegera bat, hitzordu igurikatu batek emaiten duen kilikadura. Mendiko oinetakoak ezarri, eskuko makila hartu, bizkarreko moltsak beharrezko ur botoila baduen kontrolatu bai eta buruko kasketa eta, nork daki, haize edo uriko soinekoa. Mendian aroa laster aldatzen dela errana da, bai eta frogatua. Prest ?

 

Urrats batzu egin, herrixkatik ateratu eta hor agertzen da ibilketaren helburua : Gabarniko zirkua ! Bekoz-beko !  Hitza bezala hatsa mozten da. « zer gauza ! » Lehen ixiltasuna hor egiten da : gelditu eta ixildu. Hitz batzu entzuten dira : « Zoin ederra ! » eta horiek errepikatzen dira berriz ixildu aitzin. Edertasunak bere baitan ditu hitzak eta sendimenduak ; gure hitzak arras pobre eta hutsak iduritzen zauzkigu. Gizadia hor da gure aitzinean, bere edertasun haundian, gure begieri emana, dohainik. Zentzu guziak erne dira eta oldar batek betetzen du gorputz eta adimen osoa. Goazen ! Aitzina ! Sakelako mugikorrak argazkiak egiten baikituzte orain, bakotxak hartzen du nahi duen argazkia ibilaldia hasi aitzin. Sakelan sar ditake mendiaren edertasuna ? Gure begiek miretsi dute bainan oroitzapena zimelduko da. Argazkiak froga iduriko zerbait atxikiko du, aldiz emozioa, hunkipena barnean egonen dira.

 

Bada zernahi jende eta adin guzietakoak ! Ñiñiak ama edo aitaren bizkar gainean, haur ttikiak arras deliberatuak, gazteak neska eta mutil taldetan lagunekin edo burasoekin, familiak, helduak, adinekoak. Prozesio bat bezala, bide guzian ikusten da jendea, edo tropaka edo banazka, koloretsu, airos eta omore onean. Batzuek zalu zalua kurritzen dute, bertze batzuek erreposki ; batzuek ixilik eta bertzeak solasean eta irriz ; batzuek argazkiak hartuz eta bazterrak miretsiz bertzeak kirol ibilaldi batean bezala, pixkat konkortua deus eta nehor ikusiz. Ainitz mintzaira entzuten dira : frantsesa, euskara, inglesa, alemana, española, portugesa, eta ez ezagunak ere..  Denek puntu komun edo berdin bat badute: mendiaren deiari erantzuna eman.

 

Mendiak liluratzen du. Haunditasuna, edertasuna, maiestatea, duintasuna horiek oro tiratzen dute bere gana ; hurbiltzea amesten da, mundu xoragarri bat badela hor susmatzen da eta orratz harri bat iduri, mendiak lotzen ditu gure urratsak haren aldapari. Indar, neke, hats, iraupen, pazientzia, fede, konfiantza emaiten dira moltsan, denak beharrezko osagaiak kaskorat edo leporat heltzeko. Orduan, saria. Neke guzien saria, mendiak eskaintzen duen ikusgarria : munduaren edertasuna eta haunditasuna gure txikitasunaren ondoan. Orduan garaipena. Ez mendia garaitugatik ez, bainan gure nekea, gure ahulezia, gure hats ilauna nagusitugatik, gure etsipena bentzutugatik. Mendia eskola bat da, biziaren eskola bat. Denek ez berdinak izanagatik ere, denek helburu bera dugu eta airoski hartzen dugu biziaren bidea. Bakotxak bere urratsean, bere neurrian eta bere moldean. Batzuekin solas eta bertzekin ixilik edo makur, batzuetan laguntza emanez eta bertzetan laguntza hartuz, batzuetan pixkor eta zangoa arin, eta bertzetan gorputza eta izpiritua pisu eta hanka maingu.. eta beti mendiaren deia, biziaren deia, biziaren tirria. Jo aitzina !

 

Mendian gora eta aski nekatua delarik, bizkarreko moltsa arintzen da behar ez direnak baztertuz eta baitezpadakoak atxikiz. Izpirituan ere gauza bera gertatzen da. Orenak eta orenak mendian ibili ondoan, izpiritua argitzen da eta gauzak ez dira batere berdin ikusten. Arazoek bertze neurri bat hartzen dute, hertzen dira eta nor berak bere indarrak frogatu ondoren, bere burua hobeki estimatzen du. Mendiak bakotxari bere egia aterazten du.

Gabarniko zirkua miretsiz Jainkoa da goresten holako kreazionea guri eman gatik.

« Zeure eriez moldatu duzun ortzia,

han zuk ezarri dituzun ilargi-izarrak ikusita,

zer da gizakia, zu hartaz oroitzeko ?

Zer jendea, zu hartaz arduratzeko ?

Jainko baten heintsukoa egin duzu

ohorez eta aintzaz koronatu ;

zeure eskulanen buru ezarri duzu,

denak haren menpera bildu,

ardi eta idi guziak,

bai eta landako basihiziak,

zeruko hegaztiak eta itsasoko arrainak,

itsasoetan barna dabiltzanak.

Jauna, gure Jauna,

zein miragarria mundu osoan zure izena !

8. salmoa

Maite Irazoqui

Meza bat kontsakrazio hitzik gabe?

By , 2018/08/09 07:15

Joan den 1939-1945eko gerlan, ostatu batean, Hitler-en SS multzo bat bildua zen jaten eta edaten, eta heien artean bazen apez bat, Nazien alde jarria. Denak mozkorrak, memento batez apeza jaikitzen da mahaiari lotuz, mozkor arraildua hura ere, eta dena zeremonia hasten da ogiak eta baso arnoak benedikatzen eta kontsakrazioko hitzak errezitatzen: “Har zazue, hau nere gorputza da…” (Mark, 14,22). “Hau nere odola da…”(Mark, 14,24), SS guziak irriz urratuak hari beha. Heien mozkortzeko tirria bizkortu baizik ez zen.

Lekuak hustu zituztenean, batzuk arno kontsakratu soberakinak goiti botatzera, besteak lotara zerrien antzera arno kontsakratuan borborka, ostatuko zerbitzari gazte bat eskandalizatu zen pentsatuz arno kontsakratu hondarrak zabor ontzira botaiak izanen zirela. Orduan, mahai gainean gelditzen ziren baso guziak hustu zituen bat bestearen ondotik eta bere biziko mozkorra bildu.

 

Ez zuena ba Erdi-Aroko Akinoko Tomas sainduak idatzi: “Apezak erraten balitu kontsakrazio hitzak (hau nere gorputza da…, hau nere odola da…), eta horiek baizik, sakramentua egiaztatzeko xedearekin, hau egina izango litzateke”. (Thomas d’Aquin, S. Th. IIIa 78, 1,4). Nehork baino gehiago Erdi-Aroko Tomas sainduak aldarrikatu ditu kontsakrazio hitzen ahala eta apezaren botere ikaragarria: apezak kontsakrazio hitzak ahoskatzen dituen memento berean ogia eta arnoa Jesus-Kristoren Gorputz eta Odol bilakatzen dira, “abrakadabra” maneran… Kultura horretan haziak izan gira, eta ostatuko zerbitzari gaizoa ere… Zer erranen zuen Jesusek ostatuko zerbitzaria mozkorra ikustean? Oroitzen naiz nola, nire haur denboran, kontsakrazio mementoan, denak “brau” belaunikatzen ginen mirariaren lekuko, Jainkoaren Gorputz eta Odol egin berriak adoratuz. Jakin behar da ostiaren altxatzea Erdi-Aroan ere (XIII. mendean) sartua izan zela, “jendeak ikas zezan Kristoren Gorputza adoratzen”.(1)

 

Utz dezagun Erdi-Aroa bere bihurrikeriekin, eta goazen mendeetan barna lehen giristinoetara. Euphrateko ekialdean sortutako lehen giristinoen eukaristiako otoitz bat kontserbatua izan da gaur arte: “Addai eta Mariren” eukaristiako otoitza. Otoitz hori kristauen zaharrenetarik bat da, oraino baliatua. Jesusen hiltzea eta piztea aipatzen baditu, bai eta ere Jesusen Gorputza eta Odola, lehengo eukaristiako otoitz horrek ez du aipatzen Azken Afariaren kontakizuna (hau nere gorputza da…, hau nere odola da…), gaur apezak Jesusen Azken Afarian bagina bezala erraten dituenak. Lehen-lehenetako eukaristiako otoitzen aztarna da, non Azken Afariaren kontakizuna (hau nere gorputza da…, hau nere odola da…) ez zen oraino eukaristiako otoitzean gaur bezala integratua.

Alta, 2001eko urrian, Jondoni-Paulo II Aita Sainduak ontzat eman du “Addai eta Mariren” eukaristiako otoitza, “Azken Afariaren izpirituan eta Elizaren intentzioan” lotua delako eukaristia guziei(2). Guy Vanhoomissen jesuitak komentatzen du erabaki hori, erranez eukaristiako otoitz OSOAK egiten duela kontsakrazioa, Jesusen hitzak barne, eta ez formula batek, gainerakoaz baztertua(3). Delibero horrek azkartu eta zoritu baizik ez luke egin behar gure Jesusenganako fedea.

 

Erdi-Aroan gelditu behar girea, gureak gehiago ez diren arazoekin? Eliza katolikoak baieztatu duen “Addai eta Mariren” mezako otoitza berme, apezak kontsakrazio mementoan, eskuak ogia eta arnoaren gainean hedatuz, Jesusen hitzak (hau nere gorputza da…, hau nere odola da…) ahoskatzen dituen memento berean, Izpiritu Saindua zerutik jautsarazirik, xilintxa zanpaka, ogia eta arnoa Jesus-Kristoren Gorputz eta Odol “materialki” transformatzen direlako haurkeria horietatik ez dea ateratzeko tenorea, eta Jesus-Kristoren eukaristiako presentzia erreala zorituago, helduago sinesteko mementoa?

Irakurle adiskidea, zuri azken hitza, Izpiritu Sainduaren argitan…

David Acheriteguy

(1) ROUET Albert: La Messe dans l’histoire, Les Editions du Cerf, 1979, 116. or.

(2) http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/chrstuni/sub-index/index_east-assyrian_fr.htm

(3) http://www.theologica.fr/!_Eglise_Chaldeenne2/Une_Messe_sans_paroles_de_consecration-2.pdf

Rakham gorria

By , 2018/07/19 05:46

1700 urte inguruetan gira. Merkatu eguna Donibane Lohitzunen. Kaia bazterrak jendez ihaurri. Solasak eta algarak ozen. Aferak pil-pilean. Bapatean oihu batek urratzen ditu bazterrak: “ Calico-Jack! Rakham-Gorria pirata, portuan !”

Eta hor dator “Adarbakar”, bela-untzi beldurgarria portuko sarbidean. Rakham kapitaina brankan, ezpata iguzkitan dir-dir. Jendea zur eta lur, ustegabeko izidurrak joa. Itsas lapur abreek, kaiara salto eginik, oihu ta sakre basati, ezpataren puntan, jende guzia ezartzen dute lerro lerro inguruko etxeetako pareteri kontra. Eta harrapa ahala, nahi duten janari guzia hartu eta untziratzen dute.

  • Come on, cowards!! Is there anyone able to speak to me?

Nehork ez ulertzen Rhakam Gorria.

Orduan, agertzen da Ttulun, Azkaingo zoko moko batetako Ttulun, gizon emekia, adina bizkarrean, ttonttortua. Beti noizbait heltzen merkatura, otarre bat arraultzez betea esku batean eta bi oilo bestean.

  • Zu itsas mutil izana, itsasoak kurritua, mintza zakizkio Rhakham-Gorriari.
  • ‘Aka’ gorri edo beltz hunek, zer arraio du guk baino gehiago?

Rakham-i hurbiltzen zaio eta aintzinean pausatzen dizkio bere otarre eta oilasko parea. Bi gizonak hor daude bekoz-beko.

Piratak, mahatxuz, Ttulunen mutur-muturrera altxatzen dio behatz erakuslea tente.

Ttulunek berdin bi behatz altxatzen dizkio begien heinera. Pirata marmarka :

  • Right!

Rakham gorriak, berriz, behi gasna zuria sakatzen dio Ttuluni sudurpera. Ttulunek berdin otarretik bi arraultze sudurrera. Rakhamek ihakin batekin:

  • Aye !

Piratak zaku batetarik ogi bihi ahurtara bat hartu-ta  errabiaz lurrera botatzen dio. Ttulunek berehala bi oiloak  libratzen ditu, bihiak jan ditzaten.

Kapitainak Ttuluni begiratzen dio goratik:

Hear hear ! … Let’s go!…  Farewell folks !…

 

Rakham joan orduko, denak Ttuluni hurbiltzen zaizkio.

  • Ez dugu deus ulertu !! Zer erran duzue ?
  • Behatz bat altxatu duelarik, erran nahi zautan nahi zitzaidala begi bat okertu. Eta nik bi behatz altxatu dizkiot. Bi begiak lehertuko nizkiola.

Gero behi gasna hartu duelarik. Galdatu daut hea behi zuriek ala beltzek emaiten zuten esne zuria. Nik, arroltzearekin erantzun diot : gorri ala beltz, oilo guziek kolore bereko arroltzeak egiten dituztela, behiek esnea bezala.

Gero bihia errabiaz lurrera bota duelarik, ez nuen funditzera uzten ahal. Oiloak libratu ditut eta kitto. Holako janari baliosa!

  • Biba zu! Ttulun

 

Santa Barbarako ubidetik itsasoratzean, bela-untzian, lapur guziak Rakham-Gorriari ondoratu zaizkio.

  • Nola deabru moldatu zirezte elgarrekin  ?
  • Behatza altxatuz erran nahi nion ni nintzela nagusi bakarra plazan. Hark bi behatz, altxatuz erran daut bi baginela : ni eta hura!

Gero gasna xuriak erakutsiz adierazi nahi nion jateko nahikoa baginuela. Eta hark arraultzeekin erakutsi daut haiek ere  bazutela oraindik.

Gero ogi bihia bota diotet lohira, erraiteko haien bihiek ez zutela kaka balio. Gaizoak, oiloak libratu ditu!! Ha, ha, ha ! Beute jende horiek beren lohian, oilo bustiarena egiten…. Hoist the Colours!

 

Bizkarrez itzuli delarik, itsaslapurrak beharrik ez duela ikusi Ttulunek egin dion keinua : beso bat ukabila tinko goratu eta beste eskuarekin besaitzina jo!  “Popatik…. !” Haserrearen eta ezinaren keinua. Sumina eta saminarena…. Gurea !!  Indarrean denak ezpata erabiltzea haizu eta gu, beti nolazpaiteko ezpataren eta lege arrotzen puntan zokoraturik bipilduak. Nola atera ? Indarrarekin ezin, hitzekin oker, herrarekin antzu, beldurrarekin mutu. Aldez edo moldez ihardoki behar.  Hor gaude zain noiz beharrak bilduko gaituen ezina garaitzeko.

Johanes Bordazahar.

 

*Balizko diozesako bestak.

By , 2018/06/30 12:48

Egin dezagun behingoan haurrek bezala, aditzaren iragana baliatzen dute errealitatetik ihes egin eta josteta munduan sartzeko: «Ni nintzen artzaina eta zu zinen ardia…» adibidez. Horri esker beren errealitatea sortzen dute eta… bizitzen.

Igande arrasaldean, kalostrapera hurbildu nintzenean, lehenik ikusi nuena etzen izan sotana beltz andana bat, baina jendea nahas-mahas, zahar eta gazte, Herri Urratseko bolondres eta bisitari inplikatuen itxurakoa, batzu lanean, bertzeak bestan, denak loriatuak.

Erakusmahai bakotxaren sonoak errespetatzen zuen auzoaren dezibel eremua, apezpikua hurbildu zen Fedeolaren mahaira, miretsiz Fedea eta Kulturakoek egiten duten lana. Aipatu zuen euskal pastoraltza, nola egitura bat sortuko zuen laster, hein oneko baliabidez ornitua.

Kanpoan « Parvis des gentils » famatuko taula gainean, trikia jotzen zuen haurrak erran ziolarik ondoan zuen sotanadun apezari «Orai kantatu behar da ! » Apezak obeditu zuen, etzuen kantatu erdi ahalketua «A Léon Léon, roi de Bayonne et des couillons » bainan «Ai Ximun, Ximun errota azpian lo zagon !»

Bezperak hastean etzen izan apez, diakre et bertzeen prooxione pikarta, urre, ori, ferde, beltz, xuri, gorri, ihauteriak iduri, bainan sotanarik gabe ibiltzen zaizkigun gure arteko apez horiekin batean siriar aterpetuak, ondotik apezpikua pobreki bezti. Azken hunek etzuen aipatu, luzaz, goiz hartan eman mezaren balioa, aspaldiko topikoak bertze behin errepikatuz, bainan aurkeztu zituen laburzki ziriak elizako giristinoak, gerla eta bakea aipatu, gogarazi zuen ere Euskalherriak hartu bake bidea, erranez etzela batere ados hego euskalherriko obispoen ageriarekin. bakea egiten ari zela, hortarako behar zela elgarrekin mintzatu, etzen hasi erailketen balantzea egiten, batzuek ehunka bertzeek milaka, oroitarazi zuen soilik funtsezko erranaldi hau « Bakea ez da nere bakea, bakea ez da zure bakea, bakea da gure bakea » Erran zuen xinpleki, bortizkeria mota bat zela gelditu, bakea etzela egina, bide onean zela baizik, otoitz egin behar zela alderdi guziek urrats bat aintzina egin zezaten, kataskaren iturria ongi aztertu eta erantzun egokiak eman…

Gero goraipatu zuen euskaldunen idekidura eta lana. Hitza utzi zion Tote Saldubehere apezari. Hunek kontatu zuen bere birrosaba, Aldude Xiloineko Benoît Gariador, Abu Gosheko beneditanoen buruaren bizia, Xiloineko batzuentzat balizko apezpiku Jerusalem…

Hitza pasatu zion Mikel Erramousperi; hunek bere arbaso bat  aipatu zuen, Ardans Teofano, Aldude Mentakoa, hau ere Abu Gosheko beneditano… Jakinarazi zuen, Mikelek, aita Lertxundi han egon zela, nola bildu zituen ziriak elizako melodiak, gurekin genituen aterpetu siriarrak loriatu baitziren ikastean Bellokeko artxibategian aurkitzen ahal zirela eltzurre horiek.

 

Gero siriarrekin batean Gure aita erran genuen, kasik Jesusen mintzairan, hauxe eskutan genuela :
Awoun douèshméïa,
Nèth (q)radash(e) shmarh
Tété merkouzarh (“z”=ingles th)
Névé sévianarh
Eikén en douèshméya abb’hara

Haoul’ann lar’man-sourane èn’yomana
Ouérsh’ourl’ann houbènn ou arbarènn
Eikén ann-ap nann shouaria faïawénn

Oulla tal’ann in tçiona
Ella-pass’ ann èn bicha
Motorrl-dilar’y merkouzarh
Ourhail’o tèchporta all’almine.

Ondokit Berdin egin genuen siriak Agur Mariarekin.
Jarraian gurea eman genuen ozenki, bihotzaren erditik.
Gero salmoak kantatu genituen, behingoan osoki euskaraz Baionako katedralean.
Kantuz ari zait nere arima pizgarri baten oiharzuna buruan atera ginen, denak aurpegia argi eta bihotza alai.

Hala bazan ala ez bazan,
sar dadila kalabazan
eta atera dadila Baionako plazan.

Mandio

* Balizko errotak, irinik ez.
Balizko esnearekin ezin gosaldu.
Balizko olak burdinik ez.
Balizko diosesak, Mandiok nahiko zuen bestarik ez.

 

Haurren nigarrak

By , 2018/06/30 12:40

Amerikar Estatu Batuetako oraiko lehendakariak, bere herrialdea begiratu nahiz, Mexikotik etorri jendeak kanporatu ditu, beren etxetarat haizatu, bainan heien haurrak, ttikiak, Estatu Batuetan atxikiz. Zer bortizkeria, bai haurrentzat, bai burasoenzat ! Ez da azken kolpea presidente horren partetik eta ez ditake azkena !

Bainan, haur horien nigarrak sare sozialetan zabalduak izan dira eta mundu osoan entzun dira. Haurren oihuek, etengabe aita galdeginez, eresi eta kexu, bihotza urratzen zuten. Burasoen besoetatik ebatsiak zirelako nigarrak ziren. Ez ziren haserrezko oihuak, ez ziren goseak sustatzen dituen oihuak, ez ziren beldurrezko oihu minak, bainan etengabe errepikatu oihu fermuak, amore emaiten ez duten oihuak. Haurren nigarrek ez dute etsitzen.

Izena bera ahantzi behar ginukeen lehendakari horrek, berak hartu erabakia aldatu du eta dekretu berri bat izenpetu du, haurrak ez diten beren burasoen altzoetatik kenduak izan. Eta hori, mundu zabaleko haserrea entzun ondoan. Munduan gaindi erreakzio ainitz eta ainitz ukan ditu eta heieri ez zela mutu eta gogor egoiterik ikusi du.

Haur bati ipurdian zafraldia emaiten den bezala, lehendakari horri munduak eman dio zafraldia oraingoz.

Bada bertzerik haurreri nigar emaiten dionik. Joanden apirilan Lur Sainduetan egin beilan, umezurtz etxe baten zuzendariarekin mintzatu gira Bethleem hirian. Serora da, Jondoni Bixintxoren serora horietarik, eta begiak nigarrez beterik mintzatu zauku.

Etxe hortan neskatxa gazte gazte batzuk errezebitzen dituzte, haur beharretan diren hamabi-hamasei urteko neskatxak, denak musulmanak. Gehienak bortxatuak izanak, beren aita edo anaia edo osaba baten partetik. Haurdun bilakatu neskatxa horiek gorde behar dira eta beren etxetik ihes egin behar dute, beren familiaren ohorearen izenean. Beren familia desohoratu dutelakotz, hiltzea dute merezi ! Zorte izigarri horri eskapatzeko, batzuk etxe hortarat heltzen dira beren haurrari bizia emaiteko. Israelen eta Palestinan ez da legezko aborturik, ez intzestuaren aitorpenarik. Haur beharretan direla ez sobera agertzeko, neskatxa gazte horieri zazpi hilabete hirian haurra sortarazten dute eta berehala umezurtz etxe hortarik joan behar dute.

Haur sortu berriaren nigarrak ! Hamabi, hamahiru… urteko amaren nigarrak ! Lehen orduko biziaren nigarrak ! Hor zaintzale diren seroren eta langileen nigarrak !

Ama gazte horiek ez dute sekulan beren haurra ikusten eta ikusiko. Haur horiek ez dute sekulan jakinen nor den beren ama, ez eta beren aita. Ama gazte horien bizia hautsia da, ez daitezke beren familiarat itzuli, “desohorea gatik”, eta beren bizia bera arriskuan da; ama direla ikasten bada, ez dira ezkontzen ahal.

Beren haurra, umezurtz etxe hortan egonen da 6 urte arte arras ongi zaindua eta oroz gainetik maitatua. Serora eta laiko, denek beren bihotz osoa emaiten dute haur horieri biziaren zoriona ahalaz pizteko. Maitasunezko lokarriak sortzen dituzte, eta haurrak zoriontsu bizi dira hor sei urte bete arte. Sei urte bete ordu, joan behar dute leku maitagarri eta goxo hortarik. Bi aterabide badira: edo haurra adoptatua da, eta familia musulmanek baizik ez dute adoptatzen ahal, edo ez da adoptatua eta orduan nerabe etxe batetarat joanen da bere adinetara heldu arte. Kasu huntan, izen gabea izanik (aitaren izena baizik emaiten baita), bere bizia biziki zaila izanen da. Umezurtz etxe hortarik ateratzen diren haurrak, sei urtetan, nigarrez ateratzen dira eta beren zaintzale eta haurtzainek nigar egiten dute urruntzen direlarik.

Haurren nigarrek gizartearen osagarria salatzen dute.

Haurren nigarrek munduaren oihu mina entzunarazten dute.

Maite Irazoqui

LUR BERRI BAT MOLDATZERAT DEITUAK

By , 2018/05/10 07:47

Segitzen dut urtarrilaren 25eko (N° 3434) eta martxoaren 15eko (N° 3441) astekari hunen aleetan abiatu sailarekin, hiru goi-mailako unibertsitate-ikasle gaztek berriki argitaratu duten liburuaren irakurketarekin (Pierre-Louis Choquet, Jean-Victor Elie eta Anne Guillard). Liburuaren izenburua da “Plaidoyer pour un nouvel engagement chrétien” (Ed. De l’Atelier). Kontserbatismoaren bide antzuari uko eginik eta garapenezko bidearen hautua eginik, gazte hauek proposatzen dute bestelako urrats bat: munduaren bidera joaitea, Jainkoarekin topo egiteko menturan. Liburuaren hirugarren eta azken partean, aztertzen dute nola Lur berri bat moldatzerat deituak giren, gogo onez bide egiten duten gure garaikide guziekin batera.

Gizarte sekularrak Jainkoa baztertu badu ere, Biziak beti indarrean sartzen segitzen du gizon-emazteen baitan eta artean, bereziki elkar-ezagutzeak eta elkar-lokarritzeak sustatzen duten esperantza frogatuz. Hauxe diote gure ikasle gazteek: “Guk, kristau gazteak, goraki aitortzen dugu elkar-ezagutzearen dinamikari eskubide osoa egingo dion jendartearen ezinbesteko eraikuntzan parte hartu nahi dugula… Gure herritar engaiamenduaren helburua hauxe da: guzientzat bizigarri izango den Lurrean, norberaren loratze librea bermatuko duen mundua eraiki.”

Ondorioz, gure misionea bikoitza da: batetik, guzientzat desigarri izango den munduaren eraikuntzan parte hartu, eta bestetik, errotik bestelakoa izango den mundu bat posible dela esperantzaz iragarri eta aukera hori gure artean jada obratua dela jakinik jokatu. Gogora heldu zaut errepika hau: “Jainkoaren Erreinua noizko den ez galda! Jainkoaren Erreinua gure artean da!”

Gauza frogatua da engoitik giza aktibitateen eragina Lur planetaren gainean, aitzinekorik gabekoa dela. Garai ekologiko berri batean sartuak gira, Antropozena deitzen da hau. Lurra guzientzat bizigarri geldi dadin etorkizunerako, premiazkoa da gure eguneroko bizimoldeak (elikamoldea, garraioa, energia…) aldatzea. Horrek eramango gaitu beste kultura eta erlijio batzuek Naturarekiko duten harremana deskubritzerat, hauekin lokarritzerat, munduaz ditugun ikuspegi desberdinak trukatzera. Utzi behar dugu gure burua “ebanjelizatzerat”, gizakia bere ingurune naturalarekin baketzeko beren bizia eman dutenenganik, nahiz, hauentzat, Jainkoari erreferentzia baitezpadakoa ez izan. Trukaketa hortan elgarrekin ikasi behar dugu gure egoera berriaz jabetzen: ez dugu soilik gizatiarrak izan nahi, baina ere zinezko lurtarrak.

Ondorioz bihozberritze bide bat hartzera deituak gira, gure baitan aldi berean beldurra eta zoramena sortzera utziz: elgarri josiak dauden ekosistemak desagert ditezkelako beldurra alde batetik, eta engaiamendu argi eta gozagarri bat hartzeko aukera bestetik.

Eta hemen nere lekukotasuna agertu nahi dut “Bizi!” elkarteak gure artean bultzatu duen “Eliza Berdea Labela” aipatuz. Ekimen hau ez du “Bizi!”-k sortu, baina bai bultzatu Iparraldeko kristau elizen artean. Erronkaren premiatasunaren aitzinean jarri gaitu, eta huni buru egiteko elgarrekin lanean hartzera lehiatu, molde ekumenikoan (bereziki Protestanteekin) eta gozagarrian. Dakigularik “Bizi!” elkarteko militante asko ateoak edo sinesgabeak direla. Hola ulertzen dut “gure burua “ebanjelizatzerat” uztea”.

Engaiamendu hori hiru arlo nagusitan planteatzen dute gure ikasle gazteek:

– bizitza baldintzak kolektiboki aldatzerat lehiatu: lanaren antolakuntza zientifikoaren gizalege gabetasuna salatu, eztabaida sakon bat zabaldu ekoizpen sistemen antolakuntzari dagokionez, elgarrekin bizitzeko jartzen ditugun legeak eta arauak ber-definitu, zerga sistema ekologiko anbiziotsu bat bideratu…

– bide sozial eta ekologikoak elkar-lotu: “martxandizatze” fenomenoa, desberdintasun sozio-ekonomikoen areagotze eskandalagarria, “eskaintza-guttiena”-ren bilaketa lehiatsua salatu eta hauen kontra gogorki borrokatu. Justizia soziala berdin ekonomikoa jokoan dira, hertsiki lotuak izanik.

– ostatu-emaitearen zentzua biraurkitu: badira egoera larriak (etorkinena adibidez), baina eguneroko bizian emana zaiku “besteari” ongi etorria egiteko aukera, berari hitza emanez eta bera entzunez. Harreman hori probetxugarri gertatzen da bakotxarentzat, barne aldaketa sustatzen du.

Azkenik, erran dezagun ez dela aski norberak bere kontsumo moldeak aldatzea. Kolektiboki jokatuz, ekintza politikorako altxagailu bihurtu behar dugu, gure botoa erabakigarria dela argi izan behar dugu. Molde hortan munduan ari den Izpirituaren lanean parte har dezakegu, guhaur ko-kreatzaile bihurtuz. Gizakia, ospatzeko egina da, besterik gabe. Dena arra-asmatu beharra dago. Lur berri bizigarri baten eraikuntzan parte hartzeko agertzen dugun gaitasunean jokatzen da, orai eta hemen, Erreinuaren baitako gure inplikazioa. Hara Misionea!

Peio Ospital

2018-05-07

Diozesaren bestako bezperak euskaraz eta sirieraz.

By , 2018/05/06 06:06

Jerusaleme Abu Gosh eta Belokeko apezak 1895-1952.

Euskal fededunek beldurrik gabe so egiten diete munduko beste lurraldei. Irekidura horren froga agertuko da ezin hobeki heldu den maiatzaren seian, diocèse en fête” lemaren pean Baionako katedralaren inguruan antolatua den ekitaldian. Igande horretan bezperak kantatuko baitira euskaraz…. eta sirieraz ! hauxe gauza bat ustekabekoa. Alabaina euskal fededunek gonbidatzen dituzte Siriatik ihes alde hauetara etorriak diren siriarrak  hauek kantatuko diote kantu bat andredena Mariari, bai eta “gure aita” Azpimarratzekoa da ekialdeko eliza siriakoak kantatzen duen gure aita emanen dutela, aramear hizkuntzan, hots Jesu Kristo bera mintzo zen hizkuntzan. Hara euskal fededunek frogatuko dutela igande horretan beren sorterritik ihes heldu direnei Elizak ekartzen dioten sustengua, salmoak euskaraz ezin ederkiago xaramelatzearekin batera. Siriar iheslariekiko partaidetza horrek erreferentzia zuzena egiten dio, iparraldeko giristinoek joan den mendean Belokeko komentutik abiatu eta Eliza siriakoaren baitan bizitu duten mende erdiko ibilaldiari.

Argazki honetan Abu Gosheko apezgaitegian urte luzez egon diren belokeko fraideak. Gaineko lerroan (7) : Philippe Zurutuza (ezker puntan), Benoit Bordalt (ezkerretik laugarrena), Paul Irastorza (ezkerretik bosgarrena), Louis Bereciartu (ezkerretik seigarrena), Alexandre Lannes (ezkerretik zazpigarrena). Erdiko lerroan (10) : Teofano Ardans (ezkerretik bigarrena), Bertrand Hiriart (hirugarrena), Anselme Chibas-Lassale (seigarrena), Olazabal (zortzigarrena). Behereko lerroan (5) : Benoit Gariador (ezkerretik hirugarrena).

Goragoko argazkian diren fraidetan bederatzi iparraldekoak ba dira, Jerusalemen, Abu Gosheko apaizgaitegian zirelarik argazkitan hartuak. Ikusteko da zer kariaz joan ziren eliza siriakoaren zerbitzuko hainbeste euskal fraide Beloketik. 1895-1900 urtetan gara, Frantzian eskolaren gerla hasia da ; hala ere botere zibilak Eliza katolikoari dei egiten dio, Jerusalemen Abu Gosh deitu lekuan eroria den eliza baten berreraikitzeko, Inperio otomanoak Frantziari utziak dizkion zenbait kilometro kuadraturen barnean. Leon XIII Aita Sainduak beneditar ordenari galdatzen dio fraide multzo bat igor dezan Abu Gosherat, eliza hori berreraiki ondoan, eliza siriakoaren apezgaiak moldatzeko. Leon XIIIak zehazten du errito siriakoa beharko dutela beneditarrek errespetatu, ezagutu eta apezgaiak horretan moldatu. Vatikanoaren proposamena beneditarren ordenaren barnean jaisten da… Belokeko komenturaino. Beloke 1875ean irekia duen Jean-Leon Bastres aitak fraide ekipo bat bidaltzen du Jerusalemera. Fraideak segidan lotzen dira lanari, haien artean Aldude Xiloeneko Benoît Garador eta Mentako J.B. Ardans Teofano fraide izenekoa.

1883an sortua da Teofano Ardans, eta 1901ean sartzen da Beloken. Kasik berehala igorria da Jerusalemera. Argazki pean agertzen dira beste zazpi euskal fraideren izenak. Argazkian dira ere Biarno aldeko bi fraide : Anselme Chibas-Lassale eta Alexandre Lannes, Palestinan oroitzapen hunkigarria utzi dutenak. 1947 urtean eginik izan den beste argazki batean gutxienez hiru euskal fraide ageri dira : Alphonse Arregui Baigorriarra, Placide Berasategui Gipuzkoa-Zegamatik Belokerat etorria, eta Gabriel lertchundi Ziburutarra. Argazki hau ere Belokeko artxibategian artoski zaindua da.

Gabriel lertchundik Frantzian egin zitezkeen maila goreneko musika eskolak eginak ditu. 41 urtetan bidali zuten Beloketik Abu Gosherat. Bi urte iragan zituen lekuko apez batzuekin Siriako elizako salmo eta kantutegia biltzen. Kantaria entzutearekin notak markatzeko gai da. Belokeko artxiboetan aurki daiteke liburu bat gotorra Gabriel lertchundik osatua salmo eta kantika siriakoekin. 1948-1950 etan Jerusalemen zen egoera nahasi eta lanjerosaren gatik, 1952an Abu Gosheko apezgaitegia utzirik Belokerat itzuli ziren fraideak. Hargatik, Gabriel Lertchundi lotu zen hemengo elizkantutegia biltzeari, eta aita Iratzederrek ontu zuen hainbeste olerkiri aireak sortu zizkion. Beloke-Abu Goshen historiako parte hori oro gogoan segur siriar iheslariak arras guri hurbilago sentituko ditugula euskal bezpera horiek kantatzean, Baionako katedralean, maiatzaren seia arratsaldeko lau eterdietan.

Mattin larzabal

2018 04 23 herria

Ikus ere

http://www.baskulture.com/les-benedictins-de-belloc-a-jerusalem-110289

 

Adio Xiria, agur Telebista!

By , 2018/04/25 04:59

Joan den mendean, euskaldun haurren ahotik euskara kasatzeko, Frantses Hezkuntza Ministerioak “xiria” asmatu zuen: eskolako aire hartze denboran ikasle bat harrapatua bazen euskaraz, makilatxo bat behar zuen hartu, “xiria”, eta errientak zigortzen zuen ikasgelan… Ahalketurik gorri-gorria, haur gaixoa entseatzen zen ba xiria zoko batera botatzea baina berehala eskola-lagunek, “garde-le!… garde-le!…”(1) garrasika bilarazten zioten berriz…

Ez zuena Jules Ferry handiak (gure eskola publikoaren aitak) 1885ko uztailaren 28an, diputatuen ganbaran oihukatu: “…Errepikatzen dut badela dretxoa goiko arrazentzat, eginbide bat badutelako: azpiko arrazen zibilizatzeko eginbidea.”(2) (sic). Nor izaten ahal zen ba zibilizatu behar “azpiko arraza” hori? Galdegin xiriari…

 

Xiri dohakabea! Hik uste baino hobekiago bete duk hire lana! Frantsesa sartu diek, bai, baina ikaragarriko desmasia eginez: heien kulturaz, heien aita-amen hizkuntzaz ahalkearaziz!… Frantsesa zelako munduko hizkuntza ederrena, garatuena eta garbiena, eta euskara ez bezala dena ñabardurez eta fintasunez josia. Frantsesa, jakintsuen eta idazle handienen hizkuntza, jende argienek, Pariseko moda egiten duten modeloek, enpresaburu handiek eta erregeek mintzatzen dutena. Frantsesa, hitz laxoz idazteko egokiena eta hitz neurtuen moldatzeko paregabea. Hots, euskara aldiz, behialako “xarabia” arkaiko hori, lehengo jende arruntentzat nahikoa baina guztiz baldarra sentimendu kartsuen adierazteko edo hitz neurtuen moldatzeko.

Horiek hola, euskara ezarri dute azkenean Frantziako ondareen museoan, lehengo dinosauro eskeletoen artean. Kontsola gaitezen, baitakigu horrela gure mintzaira ez dela galduko: hain zuzen gauaz museoaren ateak gakotuak dira eta egunaz badira zaindariak.

 

Xiriaz geroztik tresna berri bat sortu da: Telebista! Ez bakarrik eskoletako ikasleen buruetan, baina Euskal-Herriko etxe galduenean, supazter guzietan, aitatxi eta amatxitik hasiz sehaskako ñiñiraino zabaldu du erdara, tsunamiaren antzera gaindituz Jules Ferry berri guzien esperantza guziak. Zikin untzira “xiria”! Ez da gehiago hire beharrik!

 

Telebista dohakabea! Hik ere, hik uste baino hobekiago bete duk hire lana! Euskal-Herriko jende guzia erdaldundu duk, bai, baina ikaragarriko desmasia eginez: Frantzia guziko haurrak minbizi berezi batez kutsatuz!…

Minbizi hori berezia da. Ez da hilgarria, ez du gorputza andeatzen, gogamena bai… Irudian emanak dira telebista begiratzen duten haurren marrazkiak. Gaineko aldean, egunean oren bat baino gutxiago begiratzen duten haurrenak. Hiru oren baino gehiago beherean.(3)

Liburu lodi baten ordez batzuetan irudi ttipi bat aski da.

Konpreni dezakeenak konpreni beza…

David Acheriteguy

(1) “Atxikak!… Atxikak!…”

(2) http://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/histoire/grands-moments-d-eloquence/jules-ferry-28-juillet-1885

(3) Michel Desmurget. TV Lobotomie – La vérité scientifique sur les effets de la télévision. Max Milo Editions, Paris, 2011. 182. orrialdean.

Hiruzpalau aholku merke

By , 2018/04/12 16:56

Hiruzpalau aholku merke

Hegoak ebaki banizkio neuria izango zen

Ez zuen aldegingo

                               Joxean Artze

Mahasti xolako xederetan, gizonak erregepettitta oraino bizirik harrapatu du. Esku ahurrean itoko du, xoria tiutaka hasten zaiolarik. Bere kantuan gizonari hauxe dio :

“Zergaitik hil behar nauzu ? Ez duzu ase handirik eginen enekin ! Aldiz, libratzen banauzu, hiru aholku emanen dauzkizut, zure biziko ezin baliosagoak, zoriontsu eginen zaituztenak. Lehena zure eskutan berean emanen dauzut ! Eta bigarrena, eskua zabalduko duzunean, aihen gain hortarik ukanen duzu…”

Gizona hor dago zein alde ezin hautatuz: esku batean xori salda on baten mentura eta bestean zoriona.  Xoria bere aldetik tiutaka :

“Iep ! Hau duzu lehena. Ez du balio, ez auhenka hastea, ez odol gaiztorik egitea, ezin kausituzko helburu baten ondotik !”

Gizonak eskua ireki eta xoria, libre, aihen hegian pausatzen da, hamar bat urratsetan.

“Hitzeko gizona zira ! Bigarrena hau duzu. Zerbait behin betiko galdu balin baduzu ez du balio haren gibeletik denborarik galtzea! Galdua dena galdua da.”

Gizona arrunt atsegabetua :

“Baina, xori pika-buztana, hire aholku pettutta horiek jadanik ezagutzen ditiat. Denek ezagutzen ditiagu !”

Gizonak lurretik harri bat harturik, xoria besainka harrikatzekotan da hegaztiak irasagar-ondo gainetik botatzen diolarik :

“Zaude ! Hirugarrena zor dauzut oraino. Zerbait ezin sinetsia entzuten baduzu, etzazula nehondik sinets ! Handi-mandiek erranik ere ! Eta hemen beretik, aitortu behar dauzut paparoan badutala irentsirik diamante bat oilo arraultzea bezain lodia. Hor altxor eder bat galdu duzu.”

Hau entzutean, gizonaren aurpegiak irasagarraren kolore horia hartzen du. Begiak su, errabia gorrian, zein ergela izan den holako xori baten libre uzteko… Hasperen batean lausenguz hasten zaio :

“Haugi ! Xoria, haugi ! Gure etxean izanen duk ohore, errespetu, ostatu eta askatasun… Xorietan arraroena haiz !

-Enuxenta ! Zure kastako jende guziak bezalakoa zira. Delako ene aholku ‘pettuttak’ ezagutzen dituzula baina ez duzu bat bera ere segitzen. Nola nahi duzu sinetsi ni bezalako xori ttipi batek arraultze baten heineko perla irents dezan ? Gero nahi nauzu balakatuz bildu, badakizu orain ezinezkoa zauzula ! Errana dauzut : galdu dena galdua da.”

Hitz hauekin errepettitta airatu da arin eta bizkor, gizona aldiz hor, ahoa zabalik, bi oinak eskalapoinetan.

Horra nun xoria berriz itzuli den irasagar adar puntara : “Gizona! Oroit zaite errepettitta mendre bat zoriontsu egin duzula gaur, honek zuhaur doi bat zoriontsu egin behar zintuzke !! Esker onez, atsegin xume honekin uzten zaitut.”

Johanes Bordazahar

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu