Nola ikasten zuten jendeek

By , 2019/05/07 12:35

Lehenago jendeek deus ez zakitela bazakitelarik, artoski entzunez, usnatuz, haztatuz eta begiratuz ikasten zuten.

Prehistoriako gure arbasoek animaliekin eta naturarekin zituzten harremanak gaur egun dauzkagunak baino askoz aberatsagoak zituzten. Bazakiten bizidunen parte bat baizik ez zirela. Guk, batez ere hiritarrek, natura menpeko, eskupeko gauza daukagu. Naturaz kanpo, gorago senditzen gira!  Bainan lehenago gizakiak animalien artean atera behar zuen bere bizibidea. Den bizidun ttikienari kasu handiena emanez, imitatuz; behar orduan zepoan harrapatzeko.

Ihizi basaren oin hatzak segitzea ez zuen lan bakarra. Gizaki prehistoriko hark, begiekin, sudurrarekin, beharriarekin hautemaiteko behar gorria zaukan. Bainan ere ulertu ihizia zerk zerabilan eta nola jokatzen zen. Ihiztariak, zein animalia barrandu eta haren gogoan edo larruan sartu behar zuen.

Halako moldez, Aitorrek, ihizin dabilalarik, begiratzen du andderederra sasipeko zilotik jalgitzen; ziloaren inguruak hoztoz eta lurrez tapaturik urruntzen. Aitor bertan dago haiduru, noiz, nola itzuliko den animalia. Laster, hor dator berriz, hatsankatua, suge tzar bat gibeletik.

Sugeari uzker usaindu bat botatzen dio. Debaldetan. Zutik, tente, buru egiten dio desafioz, baina etsaiak ez du amore emaiten. Harrapaladan andderea bere ziloan sartzen da, kumeak defendiatzeko. Sugea ere haren ondotik. Aitorrek lurra daldaran ikusi du. Zer joka partida izan behar den barnean! Pentsatzen baitu suge handia aterako dela lehenik, Aitor hor dago, makila airean, ziloari begira, atakatzailea kalitzeko prest… Ez! Andderea da lehenik ateratzen eta ziloaren gainekaldean plantatzen, adi-adi.

Suge handia gero ateratzen da, herrestan, tripa hanpatua. Hortan andderederra jauzian lepotik lotzen zaio, hortzez eta aztaparrez. Kalapita gorrian sugeak nehondik ezin etsaia ingura. Azkenean, andderederrak sugea hor berean itoa uzten du.

Tripa urratzen dio eta bi umeak libratzen, hilak, iduriz. Andderea urrundurik berriz etortzen da belar batzu ahoan. Kumeen muturra behin eta berriz torra eta torratearen bortxa, umeetarik bat arrapizten du. Gero garondotik hartu eta nonbait gordetzera joaten da. Anartean, ihiztaria ez da mugitu. Anddereak utzi belarrak artoski bildu ditu eta etxera eraman.

 

Aitorrek ikusia zuen jadanik ahuntz basa suge batek ausikirik nehoiz hunkitzen ez duen esne-belarra marruskatzen. Gorriak sofrituko zituen baina landareak suge pozoina gaindituko zuen. Ondorioz, Aitorrek delako landarea baztertuko zuen. Beste behin begiztatua zuen suge batek ausiki otsoa urruntzen eta honek lurra aztaparkatzen  sugebelarraren erroak ateratzeko eta han berean jateko.

 

Ondoko egun batez, gure Aitorri auzo bat jinen zaio, suge batek semea ausiki diola, zerbait ez dezakeenetz egin. Gure belagileak baztertu dituen belarrak baliatuko ditu eta torratzearen bortxaz, mutikoak hobera eginen du.

 

Harrigarria da animaliek, jitez, zer jakitatea duten. Bainan landareek dakitena, bestela erranez haien ahalak edo dohainak, askoz handiagoak dituzte. Oraindik anitz sekretu badaukate ezagutarazteko… Ipuinetako basandereak, gizonek harrapatu lamina gazteari oihukatzen zion oihartzunak beti dirau “Behaun hortik! Jendeek ez dine nehoiz jakin behar haltz hostoaren sekretua!!

 

Johanes  Bordazahar

Nola ikasten zuten jendeek

 

 

Lehenago jendeek deus ez zakitela bazakitelarik, artoski entzunez, usnatuz, haztatuz eta begiratuz ikasten zuten.

Prehistoriako gure arbasoek animaliekin eta naturarekin zituzten harremanak gaur egun dauzkagunak baino askoz aberatsagoak zituzten. Bazakiten bizidunen parte bat baizik ez zirela. Guk, batez ere hiritarrek, natura menpeko, eskupeko gauza daukagu. Naturaz kanpo, gorago senditzen gira!  Bainan lehenago gizakiak animalien artean atera behar zuen bere bizibidea. Den bizidun ttikienari kasu handiena emanez, imitatuz; behar orduan zepoan harrapatzeko.

Ihizi basaren oin hatzak segitzea ez zuen lan bakarra. Gizaki prehistoriko hark, begiekin, sudurrarekin, beharriarekin hautemaiteko behar gorria zaukan. Bainan ere ulertu ihizia zerk zerabilan eta nola jokatzen zen. Ihiztariak, zein animalia barrandu eta haren gogoan edo larruan sartu behar zuen.

Halako moldez, Aitorrek, ihizin dabilalarik, begiratzen du andderederra sasipeko zilotik jalgitzen; ziloaren inguruak hoztoz eta lurrez tapaturik urruntzen. Aitor bertan dago haiduru, noiz, nola itzuliko den animalia. Laster, hor dator berriz, hatsankatua, suge tzar bat gibeletik.

Sugeari uzker usaindu bat botatzen dio. Debaldetan. Zutik, tente, buru egiten dio desafioz, baina etsaiak ez du amore emaiten. Harrapaladan andderea bere ziloan sartzen da, kumeak defendiatzeko. Sugea ere haren ondotik. Aitorrek lurra daldaran ikusi du. Zer joka partida izan behar den barnean! Pentsatzen baitu suge handia aterako dela lehenik, Aitor hor dago, makila airean, ziloari begira, atakatzailea kalitzeko prest… Ez! Andderea da lehenik ateratzen eta ziloaren gainekaldean plantatzen, adi-adi.

Suge handia gero ateratzen da, herrestan, tripa hanpatua. Hortan andderederra jauzian lepotik lotzen zaio, hortzez eta aztaparrez. Kalapita gorrian sugeak nehondik ezin etsaia ingura. Azkenean, andderederrak sugea hor berean itoa uzten du.

Tripa urratzen dio eta bi umeak libratzen, hilak, iduriz. Andderea urrundurik berriz etortzen da belar batzu ahoan. Kumeen muturra behin eta berriz torra eta torratearen bortxa, umeetarik bat arrapizten du. Gero garondotik hartu eta nonbait gordetzera joaten da. Anartean, ihiztaria ez da mugitu. Anddereak utzi belarrak artoski bildu ditu eta etxera eraman.

 

Aitorrek ikusia zuen jadanik ahuntz basa suge batek ausikirik nehoiz hunkitzen ez duen esne-belarra marruskatzen. Gorriak sofrituko zituen baina landareak suge pozoina gaindituko zuen. Ondorioz, Aitorrek delako landarea baztertuko zuen. Beste behin begiztatua zuen suge batek ausiki otsoa urruntzen eta honek lurra aztaparkatzen  sugebelarraren erroak ateratzeko eta han berean jateko.

 

Ondoko egun batez, gure Aitorri auzo bat jinen zaio, suge batek semea ausiki diola, zerbait ez dezakeenetz egin. Gure belagileak baztertu dituen belarrak baliatuko ditu eta torratzearen bortxaz, mutikoak hobera eginen du.

 

Harrigarria da animaliek, jitez, zer jakitatea duten. Bainan landareek dakitena, bestela erranez haien ahalak edo dohainak, askoz handiagoak dituzte. Oraindik anitz sekretu badaukate ezagutarazteko… Ipuinetako basandereak, gizonek harrapatu lamina gazteari oihukatzen zion oihartzunak beti dirau “Behaun hortik! Jendeek ez dine nehoiz jakin behar haltz hostoaren sekretua!!

 

Johanes  Bordazahar

 

Leave a Reply

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu