Adio Xiria, agur Telebista!

By , 2018/04/25 04:59

Joan den mendean, euskaldun haurren ahotik euskara kasatzeko, Frantses Hezkuntza Ministerioak “xiria” asmatu zuen: eskolako aire hartze denboran ikasle bat harrapatua bazen euskaraz, makilatxo bat behar zuen hartu, “xiria”, eta errientak zigortzen zuen ikasgelan… Ahalketurik gorri-gorria, haur gaixoa entseatzen zen ba xiria zoko batera botatzea baina berehala eskola-lagunek, “garde-le!… garde-le!…”(1) garrasika bilarazten zioten berriz…

Ez zuena Jules Ferry handiak (gure eskola publikoaren aitak) 1885ko uztailaren 28an, diputatuen ganbaran oihukatu: “…Errepikatzen dut badela dretxoa goiko arrazentzat, eginbide bat badutelako: azpiko arrazen zibilizatzeko eginbidea.”(2) (sic). Nor izaten ahal zen ba zibilizatu behar “azpiko arraza” hori? Galdegin xiriari…

 

Xiri dohakabea! Hik uste baino hobekiago bete duk hire lana! Frantsesa sartu diek, bai, baina ikaragarriko desmasia eginez: heien kulturaz, heien aita-amen hizkuntzaz ahalkearaziz!… Frantsesa zelako munduko hizkuntza ederrena, garatuena eta garbiena, eta euskara ez bezala dena ñabardurez eta fintasunez josia. Frantsesa, jakintsuen eta idazle handienen hizkuntza, jende argienek, Pariseko moda egiten duten modeloek, enpresaburu handiek eta erregeek mintzatzen dutena. Frantsesa, hitz laxoz idazteko egokiena eta hitz neurtuen moldatzeko paregabea. Hots, euskara aldiz, behialako “xarabia” arkaiko hori, lehengo jende arruntentzat nahikoa baina guztiz baldarra sentimendu kartsuen adierazteko edo hitz neurtuen moldatzeko.

Horiek hola, euskara ezarri dute azkenean Frantziako ondareen museoan, lehengo dinosauro eskeletoen artean. Kontsola gaitezen, baitakigu horrela gure mintzaira ez dela galduko: hain zuzen gauaz museoaren ateak gakotuak dira eta egunaz badira zaindariak.

 

Xiriaz geroztik tresna berri bat sortu da: Telebista! Ez bakarrik eskoletako ikasleen buruetan, baina Euskal-Herriko etxe galduenean, supazter guzietan, aitatxi eta amatxitik hasiz sehaskako ñiñiraino zabaldu du erdara, tsunamiaren antzera gaindituz Jules Ferry berri guzien esperantza guziak. Zikin untzira “xiria”! Ez da gehiago hire beharrik!

 

Telebista dohakabea! Hik ere, hik uste baino hobekiago bete duk hire lana! Euskal-Herriko jende guzia erdaldundu duk, bai, baina ikaragarriko desmasia eginez: Frantzia guziko haurrak minbizi berezi batez kutsatuz!…

Minbizi hori berezia da. Ez da hilgarria, ez du gorputza andeatzen, gogamena bai… Irudian emanak dira telebista begiratzen duten haurren marrazkiak. Gaineko aldean, egunean oren bat baino gutxiago begiratzen duten haurrenak. Hiru oren baino gehiago beherean.(3)

Liburu lodi baten ordez batzuetan irudi ttipi bat aski da.

Konpreni dezakeenak konpreni beza…

David Acheriteguy

(1) “Atxikak!… Atxikak!…”

(2) http://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/histoire/grands-moments-d-eloquence/jules-ferry-28-juillet-1885

(3) Michel Desmurget. TV Lobotomie – La vérité scientifique sur les effets de la télévision. Max Milo Editions, Paris, 2011. 182. orrialdean.

Leave a Reply

*

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu