Orria, amets bat baino gehiago.

By , 2017/10/24 16:56

Iluna da oraino. Langar heze batek inguratzen gaitu. “Hemendik duk!” dio lagunak esku argi bat pizten duela. Zuhaitz goibelak sumatzen dira. Aski zut izanagatik ere, gure bideak soropil bat dirudi, ardiek moztu berria. Goraxago gurutzatzen ditugu mendizain hauek, haize gerizan tinki tinki etzanik. “Txauri txauri!”ezti batek gelditzen du abian zuten mugimendua; gure bidetik baztertuz uzten ditugu beren gaualdiaren segitzen, goxoan.

Esku argiaren beharra ttikitzen ari da. Bainan iduzki agertzerik ez gaurkoan. Langarra baino gehiago euri zirri-mirria ote den? Laboaren “Maite ditut maite gure bazterrak lanbroak izkutatzen dizkidanean” terrenta batean lelokatzen du gogoak, gero ta lasaiago, libreago.

Orai zangopilatzen dugu, egiten ari den lur gizen bat, jazko pago hosto metak mikro organismo baliosek lur ustel bihurtzen dituztela. “Eskerrak zueri!”

Gure baitako bertze bakterio batzuek ere lanean ari nahi dute: “Horko ihiztari ttatola hortan gosalduko diau, leihorrean!” Piper omeleta, xingar zafla, gasna xerra, ogi “axal gogorra”, baso bat arno, oinak Lurrama sendoaren kontaktuan, lagun bat, hemengo lurrak hazia, egina, “patxa mama” bezain sendo, hemen sortu den mintzairan ari… “Ze behar da geio?”

“Lindux hor berean diau, bixta zoragarria duk gain hortarik; gaur ez dik balio kaxkora joaitea! Mazel hortarik zeharkatuko diau!”

Laster oihan barneko biderri ertxi bat; lehen otomoilak: lau orotara. Gidari guziek agur bat. Batzuek gehiago “ To, zu hemen? Beilara, segurraz ere….” Paradaz balia, gibelera etortzeko taxiaren segurtatzen hasten da laguna. “Ba, ba! Badugu tokia… batentzat!”

Hiru oren iragan dira. Peko aldean hor da Orreagako monasterioa. Toki historiko batean errotua.

Zipatuak gare bainan ez dugu hotzik. Aldatzeko aterpea atzeman, zaku barneko plastikazko poltsatik arropa idorrak atera eta elizara, mezako tenorea baino oren erdi bat lehenago. Barne guzia kokorreraino betea; jadanik. Jende anitz xutik. Aitzinatu, badaezpada, ezta! Pareta baten kontra xutik, nire eremua zaindu. Lagunak tokia segurtatua du… aldare gibelean. Badu astia, ongi baliatzen du, bazkaltzeko tokia erreserbatuz, gibelerateko xofurra aurkituz, gurekin bazkalduko dena gainera, Garraldako bidean.

Apezak sartzen dira, Artzapezpiku bat meza emaile, jendeak ezin hobeki kantatzen duela: Zu Eliza Krixtok bildu jendea. Mezak euskara hutsean segituko du, buruen buru, Michel Cartatéguy-ren predikua barne. Ze kartsutasuna, ze gozamena ! Dena hitz baikor eta errespetuzkoak. (Ez Andredena Mariz entzun ditugun horietarik, azalpenik gabe DAESH-en aldarrikapenen pare gelditzen baitira « Kristoren baitan guziak bizirat itzuliko dira… lehenik Kristo; gero, Kristorenak… Gero,… Kristok, gaizkiaren nagusigo, indar eta botere guziak ezeztatu ondoan, Jainko Aitari erregetza itzuliko diolarik. Kristok errege izan behar baitu, Jainkoak etsai guziak haren oinen pean ezarri arte…)

Orriako Ama, ama paregabea, betikotz da zurea Eskualdun jendea. Mendi gain hortarik, oi nehor gutarik, ez utz zure ganik, urrunt ditakenik”… dio kantikak. Urruñan « agertu » den euskal mitologiako Mariren mezua bezain kartsu, bertze gisa batean.

Gero bazkari eder bat, merke, gure xofurra gurekin genuela, Urepeleko artzain bat, Xalbadorren bertsu zorrotzenak noiz nahi, baina beti apropos partekatzen zituela, gainera, istorio pollit batzu kondatuz, « lehengo modan » erranen luke kostaldeko batek : « Holakoak, halako batez, ateraldia hau egin zian… »

Zerbitzaria euskaraz ari ederki, Orreagan mendez mende dirauen euskal gudu edo kataskari hurbilekoa, bere osaba torturapean hil baitzen…

Arratsaldean bezperak : arrosario bero, salmo bikain, kantu eder. Goizean bezala eliza bete betea, gainezka.

Gibeleratekoan, ilun eta laño pean ikusi ez genituen guziak agerian. «  Horra parabisua ! » dio xinpleki artzainak bidearen erdian geldituz. Etxalde hortan hau, eta hartan hura, ari dira elgarri, bueltta batez, bi lagunak, Aldudarra eta Urepeldarra, Uhaldekoa eta Biperrenekoa…

Bai euskal lur emankorrak dirau, izadiaren, jendeen, abereen lanari esker, eder eta sano, sortu dituen mintzaira, sinesmen, kultur, nortasun, asmoak bizirik.

Itsas-hegia gogoan, bai eta euskararen egoera, Elizarena, amets bat zirudien buruileko lehen asteazken horrek.

Amets bat baino gehiago?

Mandio

« Droit de cuissage ? »

By , 2017/10/24 16:46

Usantza itsusi horrek izenik ez du euskaraz, ene jakinean bederen. Gisa batez hobe ! Dena dela, bego frantsesez. Sabuespenez kanpo, jendeak uste du Erdi Aroan tokiko jaunak bazuela delako eskubidea (üzkübidea ?) : hots ezteietako gauan andere ezkonberriarekin oheratzekoa. Haatik historiazaleek afera xuritu dute : holako dretxo eta zuzenik ez dela behin ere izan erresuma hauetako legedian. Aitzitik, auzitegietako paper zaharretan ikus daiteke jaun batzu kondenatuak izan zirela botereaz baliatu zirelako beren meneko andre batzu sexu harremanetara behartuz. Elizako buruzagiak zinez kilika ziren sexuko gauzetan eta indar handia zuten jendartean. Gero XVIII. mendean, Voltaire eta Beaumarchais idazle handiek mitoa erabili zuten jauneriaren zikintzeko. Halaber XIX.an errepublikanoek errejimen zaharraren desohoratzeko.

Gaiaren aipatzera zerk naraman : egun hauetan eskandala gorria dugu irrati, telebista, kazetetan, Hollywoodeko zinegile baten inguruan, andere aktoreak trumilka jaiki baitzaizkio bere peko zituenean sexu harremanetara behartu zituelakoan, zenbait klarki bortxatu ere dirudienez. Kasu berezi horretarik aho-mihizko auzia hedatu da aburu publikoan : ez dela segur bakarra, bereziki zinemaren inguruko lanbideetan. Jaun horrek izari guziak gainditu dituela naski, baina beste neurri batean ez dela usaiaz kanpoko egitatea zinemako munduan, orokorkiago artisten munduan : lanaren truke gisa horretako tratamendurik inposatzen zaiela andere gazte askori.

Mundu horretarik kanpo ere, buruzagi batzuen oilarkeria zakarra ez omen da ohiz kanpokoa. Gizon batzu emazteen jabe balira bezala jokatzen dira neholako errespeturik gabe, gainera ez bakarrik nausien lerroan, baina langileen artean ere. Badira, eta ez guti, beren botere txikiaz baliatzen direnak ozka bat beherago diren andere langile lagunen behartzeko, edo gorputzeko indar soilaz beren mailakoen harrapatzeko. Egitate tzar horiek ez omen dira salbuespenezkoak. Jadanik sumatzen ziren jendartean, bainan orain argi betean agertzen dira, emakumeak beren ohiko ahalgetik jalgitzen ari baitira, zirikatzaile « urde / zerriak » salatuz komunikabideetan, baita gero eta gehiago auzitegietan ere.

Botere publikoak, buruzagi politikoak eta hautetsiak auzian sartzen dira gero eta gehiago, berriki egina den legedia zorroztu nahiz, metroko eta karrikako zirikatzaileak ere miran hartuz. Funtsean andreen berdintasuna da jokoan.Urrats handiak egin dira, bereziki legeetan, baina maiz paperean egoiten dira. Praktikan bide luzea gelditzen zaigu aitzinean mundu patriarkal eta matxista batetik ateratzeko, munduko eskualde aitzinatuenetan ere, zer erranik ez gibelatuenez, asko baitira. Lan horretan parte hartu behar dugu gizonek, bereziki emakumeei buruz dugun ikuspegia hobetuz : ez daude gure meneko, ez dira gure tresnak, ez gara horien ez eta inoren jabeak. Sexura mugatuz egungo, naturatik dugun horrek ez gaitzala goberna ; guk dugu hori gobernatu behar, gainerako guzia bezala arrazoinaren meneko atxiki, eta ez arma bat bezala erabili, beste animalia arrek baino sordei eta pisago.

TEOLOGIA INKULTURATUA

By , 2017/10/11 07:29

 

Segitzen dut joanden Agorrilaren 10eko HERRIAn (N° 3413) “Herriaren Teologia” hasi sailarekin, Juan Carlos SCANNONE jesuita argentinarrak iragan apirilean argitaratu liburua aztertuz. Liburuaren izenburua da “Herriaren teologia”, eta azpi-izenburua “Frantses aita sainduaren erro teologikoak” (“La théologie du peuple – Racines théologiques du pape François” – Ed. Lessius).

Ikusi dugu liburuaren lehen zatia izan dela hurbilketa historikoa. Bigarren zatian, lau kapitulutan, idazleak aztertzen da herri teologiaren alderdi inkulturatua.

Alabaina, Aita Saindu hunek aintzat hartzen du behartsuen aldeko hautua erranahi (edo maila) teologiko (EG 198) bezala, eta jaiera (edo debozio) herrikoiaren agerpenak gune teologiko (EG 126) bezala ikusten ditu teologia inkulturatu baten prozesuan, fedearen inkulturazioaren zerbitzurako, “inkulturazio bezala ulertutako ebanjelizatzearen garrantzia” (EG 122) azpimarratuz.

Baieztapen horiek balio dute ez soilik Latindar Amerikarentzat, unibertsalki balio dute, “ebanjelizatze berria pentsatzekoan, bereziki, arreta merezi dutenak” (EG 126) dira.

  1. C. Scannone-ren arabera, azken ohar hau Europari bereziki zuzendua da, sekularizazio indartsutik sekularismora pasa den lurraldea delako. Hemen konbertsio bat, bihotz berritze bat beharrezkoa da. Hain zuzen urrikalmenduak eta behartsuen – baztertuen – errefuxiatuen (kristauak izan edo ez) alde gauzatu konbertsio historikoak irakats dezakete erlijiotasuna Europearreri, haueri agertuz bizitzaren eta erlijionearen norabide azkena, baldintza hunekin: beraien bihotza urrikalmenduari idekitzekotan.

Bide hortan, idazleak erakusten du herri zuhurtzia izan daitekela herriaren erlijionearen eta teologia inkulturatuaren arteko bitartekaria. Gauzak argi gelditzeko, beharrezkoa da herri kontzeptuaz ongi jabetzea.

Teologia mota huntan herria ulertu behar da historia eta kultura baten subjektu komunitario bezala. Ez Estadotik edo lurraldetik abiatuz, baizik eta kultura eta historia beraren partalier diren eta ongi amankomun bera helburu duten bizikideen erkidegotik abiatuz.

Herri zuhurtziak bi gauza lotzen ditu: alde batetik Jainkoaren transendentziaren eta hurbiltasunaren zentzu sakona, eta bestetik naturarekiko eta beste bizikideekiko harremana bizitzeko molde berezia. Azkenean, herri baten giza bizimolde osoa da. Eta teologia ikuspegitik, zuhurtzia hunen egiatasuna ez da kultur antropologia edota filosofia irizpideetarik abiatuz neurtu behar, bainan Kristo, Jainkoaren Zuhurtzia, erreferentzitzat hartuz, gisa hortan ideologia guziak gaindituz. Pueblako Agiriak dio “herriaren erlijiotasuna dela, bere muin-muinean, bizitzaren galdera nagusieri kristau zuhurtziaz erantzuten duen balore ondare bat.”

Ondorioz, herri teologiaren arabera, pobreak ez dira soilik Ebanjelio iragarpenaren hartzaile pribilegiatuak, Eliza barnean subjekto kolektibo aktiboak izaitera ere deituak dira, ebanjelizatze-eragile izaitera.

Horiek hola, zer da herri teologiaren ekarpen berezia ?

  1. C. Scannone-k erakaspen baikor hauek ateratzen ditu: zuhurtzia izpiritual hunek
  2. a) zuzenean jotzen du erlijionearen eta fedearen iturrietara, konplexutasun kontzeptualetan sartu edo galdu gabe. Gisa hortan karismatikoagoa, profetikoagoa eta eskatologikoagoa agertzen da.
  3. b) bizitzaren zuhurtziak erakasten duena baloratzen du, hau da fedea eta eguneroko bizitza eta tokiko kulturaren arteko konexio intimoa.
  4. c) teologia akademikoari egiten dio etengabeko kritika hau: herri pobre eta sinesdunak lehen mailara ekartzen du fedeak errealitatearekin duen zerikusia.
  5. d) fedea arrazoinak menderaezina dela baieztatzen du.
  6. e) Pobreen teologiak teologia profesional edota akademikoari hausnartoki berri bat eskaintzen dio Jesusen Jainkoa hobeki ezagutzeko eta ezagutarazteko.
  7. f) teologia zientifikoari eskaintzen dizkio galdeketa eta norabide berriak, bere metodo propioarekin aztert ditzazkeenak herri teologiari bere ekarpen bereziak eginez.
  8. g) azkenik, herri sinesdunari emaiten dio teologia akademikoari leial agertzeko aukera edo parada, hau errezebituz herri teologiaren molde bereziaren bidetik.

Eta hortan bururatzen da liburuaren bigarren partea. Ondoko aldian aipatuko dugu liburuaren hirugarren eta azken zatia, mamitsua ere: Frantzisko aita sainduaren teologiaren eta pastoraltzaren alderdi erabakigarriak.

 

                                                                                                                      Peio Ospital

                                                                                                                      2017-10-09

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu